Cách đây không lâu, đội chúng tôi tiến hành rà soát hệ thống của một khách hàng theo yêu cầu trước khi khách phát hành loạt tính năng mới. Xét theo mọi thước đo quen thuộc thì đây là một dự án thành công: ứng dụng đã vượt qua kiểm thử chức năng, hiệu năng đạt ngưỡng thiết kế. Điểm khiến chúng tôi lưu ý là lịch ra mắt đã được đẩy lên sớm gần một nửa thời gian nhờ Phòng phát triển sản phẩm của khách hàng dùng AI viết phần lớn code trong đợt tăng tốc. Phản xạ của đội chúng tôi gần như ngay lập tức: “những gì đã bị bỏ qua?”
Kết quả quét bảo mật trả về danh sách phát hiện dài bất thường so với một ứng dụng cùng quy mô: chuỗi kết nối cơ sở dữ liệu được ghi thẳng trong mã nguồn thay vì đưa vào hệ thống quản lý secret; nhiều điểm nhận dữ liệu đầu vào không qua kiểm tra, mở đường cho các lỗi nhóm injection; một thư viện phiên bản cũ mang lỗ hổng đã công bố từ nhiều tháng trước. Các lỗi này đều quen thuộc, chỉ khác ở mật độ lỗi vượt hẳn mức chúng tôi thường gặp ở code do người viết, có review chéo.
Tốc độ phát triển phần mềm đang vượt tốc độ bảo mật
Sử dụng AI viết code đang là xu hướng ngành, mang lại giá trị năng suất không thể phủ nhận. CEO Alphabet Sundar Pichai công khai thông tin 75% code mới tại Google hiện do AI viết. Theo dự báo của CTO Microsoft Kevin Scott con số này sẽ là 95% trong 5 năm tới.
Code đang được sinh ra nhanh chưa từng có. Code được viết nhanh hơn nghĩa là sản phẩm ra thị trường nhanh hơn, chi phí phát triển thấp hơn.
Nhưng cái giá của tốc độ code không hiện trên màn hình của người viết. Nó xuất hiện muộn hơn, ở bước rà soát bảo mật, trong chi phí sửa lỗi sát ngày ra mắt, và đắt nhất là ở những lỗ hổng không được tìm thấy trước khi kẻ khác tìm thấy.
Trong một báo cáo năm 2025 (GenAI Code Security Report 2025), Veracode cho biết: hơn 70% code Java do AI tạo không vượt qua kiểm tra bảo mật; với C#, JavaScript và Python, tỷ lệ lần lượt là 45%, 43% và 38%. Chính người viết code cũng dè chừng: 61% kỹ sư đánh giá code AI "có thể đúng, nhưng chưa chắc đáng tin" (Sonar, State of Code Developer Survey 2026).
Đây không phải bài toán riêng của doanh nghiệp dùng AI viết phần mềm. Code do AI tạo đang chảy vào mọi hệ thống qua thư viện mã nguồn mở, đối tác gia công và nhà cung cấp phần mềm.
Nhưng đây mới là thông tin kịch tính nhất: tỞ chiều ngược lại, tin tặc dùng AI để dò lỗ hổng và tự động hóa khai thác.
94% lãnh đạo trong khảo sát của Diễn đàn Kinh tế Thế giới coi AI là động lực thay đổi lớn nhất của an ninh mạng (WEF Global Cybersecurity Outlook 2026).
Firewall thấy một góc. Scanner thấy một góc. Hacker thấy toàn bộ.
Trong quá trình làm việc tôi nhận thấy cách vận hành bảo mật của đa số doanh nghiệp có điểm chung: đầu tư không ít, công cụ không thiếu, nhưng khi sự cố xảy ra, không ai trả lời được câu hỏi quan trọng nhất: trong hàng trăm cảnh báo kia, cái nào là bước chân đầu tiên của một cuộc tấn công thật?
Cảnh báo là cửa sổ đầu tiên để giải quyết vấn đề, nhưng đa số là báo động giả (false positive): quy tắc quá nhạy, cấu hình lệch chuẩn, hành vi bất thường nhưng vô hại, vài chục công cụ cùng kêu về một sự kiện. Một trung tâm vận hành an ninh nhận trung bình 4.484 cảnh báo mỗi ngày, 83% là báo động giả, theo kết quả khảo sát của Vectra trên 2.000 chuyên gia SeeOps.5 Hệ thống càng lớn, tín hiệu càng nhiều; màn hình đỏ mỗi sáng là trạng thái "bình thường" của doanh nghiệp lớn.
Vận hành nền tảng cloud cho khối doanh nghiệp, tôi thường xuyên gặp 6 “điểm đau” lặp lại gần như ở mọi tổ chức: lỗi bảo mật chỉ được phát hiện sau khi sản phẩm đã phát hành; mỗi khâu dùng một công cụ riêng, không chia sẻ dữ liệu; nhiều màn hình báo cáo nhưng không có bức tranh tổng thể; đội vận hành chai lì vì ngập trong cảnh báo; báo động giả (false positive) bào mòn niềm tin; và khi mọi cảnh báo đều đỏ, không còn gì thực sự quan trọng.
Tôi hay giải thích bằng hình ảnh ngôi nhà. Phần lớn doanh nghiệp khóa cửa chính rất kỹ - kiểm soát luồng truy cập ra vào giữa Internet và hệ thống. Trong khi đó, khoảng 70-80% lưu lượng thực tế chạy bên trong, giữa các máy chủ, ứng dụng và cơ sở dữ liệu, gần như không được giám sát. Kẻ tấn công vượt lớp ngoài một lần là có thể di chuyển ngang (lateral movement) để tiếp cận dữ liệu. Một quyền truy cập cấp quá rộng, một cổng mạng mở, một lỗ hổng ứng dụng - đứng riêng lẻ đều vô hại trên báo cáo; ghép đúng trình tự, chúng là một đường tấn công hoàn chỉnh mà không công cụ đơn lẻ nào nhìn thấy.
Doanh nghiệp cần chiều sâu bảo mật thay vì bổ sung công cụ
Đối phó với tốc độ và độ tinh vi của những đợt tấn công có AI làm trợ thủ, chúng tôi thường không đưa giải pháp bổ sung công cụ bảo mật, thay vào đó là phát triển chiều sâu của nền tảng bảo mật.
Toàn bộ log tường lửa, sự kiện container, kết quả quét lỗ hổng, API call trên cloud được gom về một nơi duy nhất, lưu trữ tại Việt Nam, người phụ trách an ninh làm việc trên một giao diện thay vì gộp báo cáo từ hàng chục nguồn rời rạc. Từ đó nền tảng bảo mật sẽ nối các dấu vết rời rạc đó thành đường tấn công cụ thể, cho thấy hacker sẽ đi từ đâu đến đâu: từ 500 cảnh báo không rõ ưu tiên, có thể lọc còn 5 lỗ hổng thật sự nguy hiểm. Tầng AI đọc ngữ cảnh trước khi quyết định báo động, nối tín hiệu từ code, runtime và cấu hình cloud để bắt những kiểu tấn công mà luật cố định bỏ sót, và khi chỉ ra lỗi thì đề xuất luôn đoạn code cần sửa kèm lý do.
Với doanh nghiệp trong nước, nền tảng tự động phát hiện sai lệch cấu hình và xuất báo cáo phục vụ đánh giá định kỳ theo Thông tư 12/2022/TT-BTTTT về bảo đảm an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ - phần việc vốn tốn nhiều tuần làm thủ công mỗi năm.
Câu hỏi quan trọng với đội công nghệ bây giờ không phải là làm thế nào để tránh xâm nhập, mà là nếu bị xâm nhập hôm nay, các công cụ bảo mật hiện có mất bao lâu để ghép các dấu vết thành bản đồ đường đi của kẻ tấn công - vài phút, vài ngày, hay không bao giờ?
Nếu câu trả lời không tính bằng phút, vấn đề không nằm ở số lượng công cụ, mà ở việc chúng không nói chuyện với nhau. Bài toán này giải được, và nên bắt đầu từ nơi rủi ro sinh ra: những dòng code - rồi mở rộng dần sang các lớp hạ tầng, dữ liệu và định danh.
Bùi Song Toàn
