Bác sĩ TP.HCM nghẹn lòng trước tâm nguyện mang theo đôi dép của 1 người mẹ trước lúc qua đời: "Tôi có viết vào cuốn hồi kí Covid, nhưng chưa bao giờ đọc lần 2…”

"Bác cho tôi đem theo đôi dép nha, đôi dép này con trai nó tặng..."

Hơn 5 năm đã trôi qua kể từ ngày người phụ nữ nói câu cuối cùng trước khi từ giã cõi đời, với BSCKII Kiều Quốc Thanh (quyền điều hành khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố), ký ức về đôi dép vẫn chưa bao giờ cũ.

Trong hơn 10 năm làm nghề, với anh, mỗi bệnh nhân đều có một câu chuyện, là một kỷ niệm đáng nhớ. Thế nhưng, điều khiến người bác sĩ ấy day dứt nhất lại không phải là những con số, mà là khoảnh khắc một người mẹ, giữa ranh giới sinh tử, chỉ mong được mang theo món quà nhỏ của con trai: 1 đôi dép.

BSCKII Kiều Quốc Thanh (quyền điều hành khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố).

BS Thanh kể: "Đó là một gia đình 4 người gồm mẹ, 2 con gái và 1 con trai phải đi cách li do mắc Covid-19. 3 người con đều khỏe mạnh, vừa đi cách li vừa bấm điện thoại, chắc là thông báo cho người thân đã đến nơi an toàn. Người mẹ có vẻ mệt, thấy vậy tôi mới tới khám cho bà. Tôi hỏi cô có mệt không? Bà nói: "Cũng hơi mệt bác sĩ ơi, hơi đau chân một xíu".

Nói là hơi mệt, nhưng tôi thấy môi bà tím quá, thở không được, các khớp chân sưng to. Tôi hỏi tiếp: Cô có uống thuốc khớp phải không, uống lâu chưa? Bà trả lời: "Lâu rồi bác sĩ ơi, bệnh người già mà?".

Tôi hỏi tiếp: "Đau tay đau chân vậy sao cô không nói con cái chở đi khám?".

Người con trai đang bấm điện thoại, thấy vậy liền hỏi mẹ: "Ủa mẹ, mẹ đau tay chân hả, sao không nói con chở đi khám uống thuốc?".

Vợ chồng BS Thanh trong mùa chống dịch Covid-19.

Sau khi kiểm tra, bà phải thở oxy và chuyển lên tuyến tiếp theo để được hỗ trợ và điều trị chuyên sâu, vì bà nằm trong nhóm nguy cơ cao. Theo quy định thì chỉ có 1 người được đi theo chăm sóc. Tôi nhớ là người con gái xin đi theo chăm sóc bà. Với trực giác của mình thì tôi biết đây là thời gian còn lại để gia đình gặp mặt nhau, sau đó….cũng chẳng còn sau đó nữa đâu, bà mất vì Covid-19. Trước khi đi, tôi hỏi: "Cô có muốn đem theo gì không?".

Bà nói: "Bác cho tôi đem theo đôi dép nha, đôi dép này con trai nó tặng".

Chỉ 1 câu nói ấy thôi mà nó ám ảnh tôi đến bây giờ".

Trong khoảnh khắc sinh tử, người mẹ chỉ mong được đem theo món quà đơn giản của người con trai. Nó thật đơn giản, nhưng là tất cả tâm nguyện của một người mẹ. Trong lúc sức khỏe không còn, nỗi đau thể xác do bệnh tật, niềm đau tinh thần vì sắp xa gia đình, người mẹ ấy vẫn tìm được hạnh phúc từ những điều đơn giản nhất.

"Các bạn có từng khen cha mẹ mình, có từng tặng quà cho đấng sinh thành? Chỉ là đôi dép thôi đấy, nhưng nó là tất cả niềm vui của một người lúc đi xa", BS Thanh nói, đôi mắt đượm buồn.

Vị bác sĩ cất giữ nhiều ký ức mùa Covid tại Việt Nam, "tôi có viết vào cuốn hồi kí Covid, nhưng chưa bao giờ đọc lần 2"...

Vào năm dịch Covid-19 bùng mạnh, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố phụ trách bệnh viện Dã Chiến số 4, 100 ngày hoạt động, thu dung - điều trị cho 16.000 bệnh nhân, số tử vong 156. Tỉ lệ tử này có lẽ là rất thấp.

BS Thanh chụp ảnh cùng các đồng nghiệp tại Bệnh viện Dã chiến số 4.

"Cái hay của Bệnh viện Dã chiến số 4, là biến những tòa nhà bỏ hoang ở khu tái định cư Vĩnh Lộc B trở thành các bệnh viện thu nhỏ. Ban đầu, bệnh viện chỉ thu dung các bệnh nhân Covid, nhưng trong lúc thu dung, có nhiều cô chú bị nặng, thế là các tòa nhà tái định cư đó phải có thêm phòng cấp cứu với các thiết bị oxy. Khi tuyến trên quá tải, Bệnh viện Dã Chiến số 4 phải điều trị luôn các ca nặng, thở máy", BS Thanh kể.

Lúc đó, ban giám đốc lấy 3 nhà xe cũ của khu tái định cư, để làm thành 3 phòng hồi sức cấp cứu, với các máy HFNC, máy thở.

"Kì ấy, tôi được giao trọng trách quản lý khu hồi sức cấp cứu, bệnh Covid quá mới, tôi chỉ cho mình thời gian 7 ngày, để học về Covid và các phương thức hồi sức cấp cứu người lớn. Vừa làm vừa học, rất may mắn được hỗ trợ từ các bác sĩ khác khắp 2 miền Nam - Bắc. Công việc điều trị Covid dần dần vào guồng, mọi người quen dần với những chiếc áo bảo hộ, mặt nạ, khẩu trang. Thời gian đầu, lâu lâu lại có một nhân viên y tế ngất vì thiếu oxy, thời gian sau thì quen dần, không còn ai “xỉu nữa”. Thời ấy, oxy là một điều gì đó xa xỉ, có nhiều bệnh nhân chết trên đường chuyển viện do thiếu oxy, hoặc ho khạc ra máu, do thở oxy lưu lượng cao. Tôi cứ nhớ hoài sáng kiến cải tiến của tập thể bác sĩ Bệnh viện Dã Chiến số 4: Kết hợp máy thở cầm tay VF5 và mặt nạ kín mặt, giảm tối đa số oxy sử dụng, nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho thân nhân.

Nhớ hoài những lần cúp cầu giao điện do quá tải ở khu hồi sức. Trước đấy chỉ là 3 cái nhà để xe, sau đó được cải tạo thành thành phòng chăm sóc đặc biệt với hàng tá thiết bị y tế, nên bị quá tải. Trong tình cảnh đó, buộc lòng phải chuyển đổi điện, nhưng khi chuyển đổi, phải ngắt điện ít nhất 3 phút. 180 giây có vẻ ngắn, nhưng với người cần oxy từng phút từng giây thì có lẽ đây là một thử thách sinh tử. Tôi nhớ lúc đó, bệnh viện huy động gần như tất cả y bác sĩ, để hỗ trợ cho bệnh nhân nặng thở HFNC, thở máy trong 3 phút căng thẳng đó.

Có 1 bệnh nhân, vì thiếu oxy đột ngột nên co giật toàn thân, có bệnh nhân tím tái do máy thở bị tắt và cần hơn 3 phút để khởi động lại… nhưng rất may không ai chết trong lúc đổi điện đó… Thời gian sau, khu hồi sức "nhà để xe" này quá tải bệnh, áp lực sinh tử dồn lên đôi vai của nhân viên y tế, ngày nào cũng có người ra đi… Có chú kia, gặp tôi và nói, bác sĩ, tôi có gần 10 căn nhà cho thuê, ráng cứu tôi đi… Tuần sau thì chú ấy mất, cũng không đem theo được căn nhà nào...

BS Thanh cấp cứu cho 1 trường hợp bị viêm não, dư cân, các mạch máu bị vôi hóa, huyết khối.

Hay cặp vợ chồng kia đều bị Covid nặng nằm hồi sức. Cô mất vì xuất huyết não, nằm cách chú 20m. Sợ chú bị sốc tinh thần, người nhà xin bác sĩ không báo cho chú việc cô đã chết, nói dối là cô khỏe rồi, được chuyển tới khu nhẹ. "Chú cứ nói hoài với tôi: Vợ tôi khỏe rồi hả bác, mừng quá, cầu trời cho tôi khỏe để chăm sóc bả, chứ bả yếu hơn tui đó…".

Hay như chuyện anh trung niên, bị Covid nặng, giấu gia đình, anh nói phải chiến đấu để vượt qua đợt bệnh này. Giờ mà kể cho vợ con nghe thì họ lo lắm. "Tôi nhớ anh tên Được, sau đó anh Được mất, để lại vợ và đàn con thơ...".

Thậm chí có người quen của BS Thanh cũng bị Covid. Chú ấy 60 tuổi, và chiến đấu 22 ngày trong phòng hồi sức "nhà để xe" này. "Sáng đó lúc 2 giờ, chú ngưng tim, phải dùng 22 ống adrenalin để trợ tim. Sợ tôi buồn nên cả ekip họp lại, và đợi tới 5 giờ sáng khi mọi người bình tâm lại thì mới báo cho tôi biết. "Tâm nguyện cuối cùng của chú là: "Ráng cho chú được về nhà nha". Thời ấy, mất do Covid thì phải đi thiêu, không có được về nhà. Cùng lắm là xe tang ghé qua nhà chào lần cuối rồi thôi...".

BS Thanh chụp lại ảnh bệnh viện Dã chiến số 4 năm Covid bùng mạnh.

"Tôi nhớ và kí tên lên từng hồ sơ đó. Tôi gọi và thông báo tin buồn cho từng gia đình ấy".

"Có những lúc suy sụp, nhưng vẫn phải chiến đấu, vì nhân viên y tế tuyến đầu mà bỏ cuộc, thì ai sẽ cứu mọi người đây?". Rất may, BS Thanh luôn có sự đồng hành của thầy mình, TS Châu Nhật Tân. Thầy giúp anh có thêm niềm tin và chỉ cho các phương pháp cứu người, đơn giản nhưng rất hiệu quả.

"Kỉ niệm buồn thì nhiều lắm, kể 3 ngày 3 đêm chắc không hết, tôi có viết vào cuốn hồi kí Covid, nhưng chưa bao giờ đọc lần 2", BS Thanh kết lại.

Cũng có những câu chuyện vui hơn trong mùa dịch năm ấy. Ví dụ như chuyện cô H.T.Đ (60 tuổi) từ ngoài Bắc vào thăm các con trong Nam, chẳng may bị Covid nặng, phải chuyển đến Bệnh viện Dã chiến số 4.

"Lúc đó tôi và BS Đào (hiện đang làm ở khoa sơ sinh Nhi đồng Thành phố) điều trị cho cô. Mới nhập viện 1 ngày, cô đã suy hô hấp nặng, phải thở oxy, chúng tôi phải tận dụng tất cả những gì đang có: Phác đồ Covid, thở oxy, tập hít thở để thải virus, ngồi thiền để có thêm sức khỏe tinh thần, xông thuốc… Sức khoẻ của cô cải thiện ngoạn mục.

Bẵng đi 2 năm, cô gọi điện thoại cho tôi và nói: "BS Thanh à, cô khỏe rồi, cô muốn thăm con, tại hồi đó con mặc áo chống dịch, cô đâu có biết mặt của con đâu". Từ Quảng Nam vào Sài Gòn, cô đến thăm tôi. Cô ngồi với mẹ tôi, tôi cứ cười hoài, cả ngày hôm đó chắc cái cơ miệng của tôi giãn tới mang tai. Tôi tự hào khoe với mẹ: Cô Đ là con và các em điều trị đó, cô khỏe rồi, hi hi".

...đến những kỷ niệm không thể quên ở khoa Nhiễm của bệnh viện

Ở khoa Nhiễm, đặc trưng là phải nhận những bệnh ngừa được bằng vaccine, ví dụ như sởi, quai bị, rubella, ho gà, uốn ván… BS Thanh kể, sau Covid-19, mọi người quên tiêm chủng cho con em mình. "Không phải ai cũng đủ điều kiện để tiêm ngừa đâu, ví dụ các bé bị sốc phản vệ với thuốc, suy giảm miễn dịch, tim bẩm sinh, sức khỏe không cho phép, nên đây là đối tượng cần được bảo vệ bởi miễn dịch cộng đồng", anh giải thích.

"Mỗi lần có bệnh nặng là ngồi kế bên canh bệnh luôn. Hình chụp lúc 16g13 phút, chuẩn bị tan làm thì bé trở nặng. Ngồi kế bên, theo dõi các thông số, khi bé ổn định thì mới yên tâm đi về".

Trong đợt dịch sởi vừa qua, rất nhiều bé nặng do chưa đến tuổi tiêm vaccine sởi, hoặc đã quên tiêm chủng. "Tôi nhớ đó là đầu dịch sởi năm 2024,có một bé 2 tuổi mắc sởi nặng, biến chứng não. Em phải thở máy gần 2 tuần, trong thời gian đó, em lên cơn co giật liên tục, giật tới mức không còn co giật được nữa. May mắn là em cai máy thành công, nhưng những cơn co giật và biến chứng não đã làm em gần như sống thực vật. Toàn thân co gồng, gân cơ co rút vì những cơn động kinh, mắt thì mở, nhưng nhìn xa xăm không nhận ra mẹ, dù bà đứng kế bên.

Bà mẹ khóc: "Tiêm chủng cho con là một cuộc chiến đó bác. Ông bà thấy tiêm là sốt, nên không cho tiêm, giờ bé ra nông nỗi này, em phải nuôi bé như vậy tới lớn hay sao?".

Là bác sĩ như tôi, cũng không biết nói gì. Cứu được bé, nhưng có cứu được tương lai của em đâu", giọng anh nghẹn lại.

Công việc với đặc thù gắn liền với trực đêm, ngồi phòng khám và làm việc trong khoa phòng, BS Kiều Quốc Thanh cũng như các bác sĩ khác, một tháng trực khoảng 5-6 đêm, đi làm 48 tiếng/tuần. Khoa Nhiễm của Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố thì hơi khác biệt vì có thêm mảng hồi sức nên các bác sĩ trong khoa cần nắm nhiều kĩ năng, vận hành máy thở, kĩ năng đặt nội khí quản, chích catheter...

"Ai cũng biết lịch làm việc là 7-16 giờ, nhưng ít khi nào các bác sĩ, điều dưỡng ở chỗ tôi “tuân thủ” điều đó. Trong các mùa dịch, bệnh nặng, mọi người nán ở lại để hoàn thành công việc và hỗ trợ tua trực đêm, có hôm 7-8 giờ tối mới bắt đầu đi về, thậm chí có những ngày mưa to, mệt quá phải ở lại ngủ để lấy sức ngày mai làm tiếp. Riêng vị trí của tôi thì "được" on-call 24/24, tức là sẵn sàng nhận các cuộc điện thoại giữa đêm, khi mọi người còn say giấc. Chúng ta có thời gian nghỉ ngơi, nhưng bệnh nhân thì không. Có nhiều bệnh cấp tính, thời gian cấp cứu tính bằng phút, nên tôi hay động viên các bác sĩ trong khoa cứ gọi điện thoại khi thấy cần thiết, biết đâu một chút hi sinh có thể giúp bệnh nhân mau hồi phục", BS Thanh kể.

Vợ chồng cùng là bác sĩ, cùng nhau "ra trận"

"Dịch Covid-19, 2 vợ chồng đều đi chống dịch. Tôi đi 100 ngày tại Bệnh viện dã chiến số 4, sau đó về làm trưởng đơn vị Covid-19 Nhi tại Bệnh viện Nhi đồng thành phố. Còn bà xã thì "phòng thủ" tại bệnh viện Nhi đồng Thành phố. Lúc nào tôi cũng cầu nguyện, để mọi người trong gia đình tôi không ai bị Covid-19".

BS Thanh chụp ảnh cùng con trai.

"Tôi có 2 đứa con, cũng hay bệnh vặt. Nhưng từ hồi chăm sóc 2 bé, tôi hiểu hơn về nỗi khổ của các ông bố bà mẹ khi chăm con, để từ đó thấu hiểu và cảm thông với mọi người. Con nít hay lắm, chúng cảm nhận được "năng lượng" của người lớn, nên để khám bệnh mà các bạn nhỏ hợp tác, không khóc, đó là sự rèn luyện về tâm tính dữ lắm. Ai có "năng lượng" nhẹ nhàng, tích cực thì đa số khi lại gần, các bé đều không khóc và cười rất tươi, 2 đứa con nhỏ đã dạy tôi điều này", anh cười nói.

Ngoài công việc hàng ngày, BS Thanh chia sẻ, anh có thêm 2 việc nho nhỏ đó là dạy học y khoa và dạy về thiền định. Dạy học để mình không bị tụt hậu, luôn đọc tài liệu để cập nhật kiến thức mới. Dạy về thiền định để xem xét lại bản thân, giúp mình lắng đọng lại, có cái nhìn sâu hơn, toàn diện hơn về bệnh tật, con người, để hiểu được sứ mệnh của y bác sĩ.

Trong tương lai, BS Thanh mong muốn các bạn đồng nghiệp có cuộc sống đầy đủ, ấm no, muốn tối ưu hóa, đơn giản mọi quy trình khám chữa bệnh, để giảm gánh nặng cho bác sĩ, điều dưỡng. Bên cạnh đó, anh ước mơ áp dụng "frequency" trong điều trị bệnh để tạo ra kháng thể, cũng như sửa chữa những tế bào hư. "Đó là một chặng đường rất dài, nếu thành công, thì y khoa Việt Nam sẽ sang một trang mới", BS Thanh nhận định.