Một nam sinh 17 tuổi ở Trung Quốc phải nhập khoa hồi sức tích cực (ICU) sau khi ăn cơm nguội bảo quản trong tủ lạnh suốt hai ngày. Chỉ khoảng một giờ sau bữa ăn, cậu bắt đầu đau bụng, mệt lả rồi nhanh chóng rơi vào tình trạng nguy kịch. Các bác sĩ xác định nguyên nhân là nhiễm khuẩn Bacillus cereus.
Ban đầu, nam sinh xuất hiện những cơn đau quặn bụng và nôn ói. Đáng chú ý, cậu không sốt, cũng không tiêu chảy nên các triệu chứng khá giống một trường hợp rối loạn tiêu hóa thông thường. Sau khi được xử trí tại bệnh viện địa phương, cậu trở về nhà. Tuy nhiên, tình trạng sức khỏe nhanh chóng xấu đi. Từ mệt mỏi, chóng mặt, nam sinh chuyển sang lơ mơ, buồn ngủ và kích động bất thường.
Khi được chuyển đến ICU, nhiễm khuẩn đã gây nhiễm khuẩn huyết, bệnh não do nhiễm khuẩn huyết và rối loạn chức năng nhiều cơ quan. Đây là tình trạng nguy kịch, có nguy cơ tử vong cao.
May mắn, nhờ được điều trị tích cực, sau bốn ngày nhập viện, nam sinh tỉnh táo trở lại, các chỉ số sinh tồn ổn định và chức năng các cơ quan dần phục hồi. Cuối cùng, cậu có thể tự đi lại khi được chuyển khỏi ICU.
Theo bác sĩ, vi khuẩn Bacillus cereus có thể tồn tại trong thực phẩm mà không làm thay đổi rõ rệt mùi vị hay hình thức. Một bát cơm nhiễm khuẩn vẫn có thể trông trắng, thơm, không chua, không nhớt và không có mùi lạ. Vì vậy, chỉ nhìn hoặc ngửi thức ăn không thể xác định nó có an toàn hay không.
Vi khuẩn này thường được nhắc đến trong các vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến cơm và những món ăn giàu tinh bột. Bào tử của chúng có thể tồn tại sau quá trình nấu nướng, sau đó phát triển khi thức ăn được để nguội hoặc bảo quản không đúng cách. Điều đáng lo ngại là một số độc tố do vi khuẩn tạo ra có khả năng chịu nhiệt rất cao.
Vì sao hâm nóng cơm thật kỹ vẫn có thể không an toàn?
Nhiều người có thói quen cho rằng cơm để qua đêm chỉ cần hấp lại, quay lò vi sóng hoặc đun sôi thật kỹ là có thể ăn bình thường. Tuy nhiên, cách nghĩ này không phải lúc nào cũng đúng.
Bacillus cereus có thể gây ra hai dạng ngộ độc chính: thể tiêu chảy và thể nôn. Hai dạng bệnh liên quan đến những loại độc tố khác nhau, với khả năng chịu nhiệt không giống nhau.
Độc tố gây tiêu chảy: Chủ yếu được tạo ra trong ruột sau khi người bệnh ăn phải vi khuẩn hoặc bào tử. Loại độc tố này tương đối kém bền với nhiệt.
Độc tố gây nôn (cereulide): Có thể được hình thành sẵn trong thực phẩm trước khi ăn. Đây là độc tố rất bền với nhiệt, không dễ bị phá hủy bằng các phương pháp nấu nướng thông thường.
Bác sĩ nhấn mạnh độc tố gây nôn có thể vẫn giữ hoạt tính ngay cả sau khi được gia nhiệt ở 126 độ C trong 90 phút. Vì vậy, việc hấp hoặc quay nóng cơm bằng các thiết bị gia dụng không thể bảo đảm loại bỏ độc tố đã hình thành.
Nguy cơ còn nằm ở quá trình bảo quản. Bào tử của vi khuẩn có thể sống sót sau khi cơm được nấu chín. Nếu cơm nguội chậm hoặc để ở nhiệt độ không phù hợp, chúng có cơ hội nảy mầm, sinh sôi và tạo độc tố.
Nói cách khác, hâm nóng có thể tiêu diệt một số vi khuẩn đang tồn tại trong thức ăn, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ được độc tố chịu nhiệt đã hình thành từ trước.
Đau bụng sau khi ăn cơm nguội: Khi nào cần đi cấp cứu?
Ngộ độc do Bacillus cereus thường gây buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Phần lớn trường hợp có diễn biến nhẹ và tự khỏi, nhưng một số trường hợp hiếm gặp có thể trở nặng, đặc biệt khi xuất hiện tổn thương gan hoặc biến chứng toàn thân.
Bác sĩ khuyến cáo không nên chủ quan nếu sau khi ăn cơm hoặc thức ăn để lâu, người bệnh xuất hiện những dấu hiệu bất thường như:
- Rối loạn ý thức: Người bệnh đang tỉnh táo bỗng trở nên lơ mơ, buồn ngủ bất thường, khó đánh thức, kích động hoặc nói năng thiếu tỉnh táo. Đây là dấu hiệu nguy hiểm, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
- Tiểu ít rõ rệt: Lượng nước tiểu giảm đáng kể, nhiều giờ không đi tiểu hoặc nước tiểu sẫm màu có thể là dấu hiệu mất nước nghiêm trọng hoặc tổn thương chức năng thận.
- Mệt lả, chóng mặt, không thể đứng vững: Cảm giác kiệt sức bất thường, choáng váng hoặc gần ngất có thể liên quan đến tình trạng tụt huyết áp, mất nước hay rối loạn tuần hoàn.
- Thở nhanh, khó thở hoặc tức ngực: Đây là những biểu hiện không nên xem nhẹ, nhất là khi xuất hiện dù người bệnh không vận động mạnh.
Nếu có các dấu hiệu trên, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay. Không nên cố chờ triệu chứng tự hết.
Đặc biệt, trẻ em, người cao tuổi và người có sức khỏe nền yếu cần được theo dõi cẩn thận hơn khi xuất hiện triệu chứng ngộ độc thực phẩm. Nếu tình trạng nhiễm trùng diễn tiến nặng, cơ thể có thể xảy ra phản ứng viêm toàn thân, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như thận, gan, tim và phổi.
Bảo quản cơm nguội thế nào để giảm nguy cơ ngộ độc?
Tủ lạnh không phải chiếc hộp có thể bảo vệ thực phẩm tuyệt đối. Nhiệt độ thấp chỉ làm chậm sự phát triển của vi khuẩn, chứ không tiêu diệt hoàn toàn chúng. Vì vậy, với cơm nguội, cách bảo quản quan trọng không kém việc nấu chín.
Thứ nhất, nấu lượng cơm vừa đủ ăn. Nên ưu tiên ăn cơm mới nấu, hạn chế để cơm ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài. Nếu còn thừa, không nên để cơm bên ngoài quá hai giờ. Trong điều kiện thời tiết nóng, thời gian an toàn có thể ngắn hơn.
Thứ hai, làm lạnh và bảo quản đúng cách. Nếu muốn giữ lại cơm thừa, hãy chia thành các phần nhỏ, cho vào hộp sạch, đậy kín và nhanh chóng đưa vào ngăn mát tủ lạnh ở nhiệt độ 4 độ C hoặc thấp hơn. Không nên để cả nồi cơm lớn nguội tự nhiên trong nhiều giờ rồi mới cất.
Cơm đã bảo quản lạnh cần được sử dụng sớm. Hướng dẫn an toàn thực phẩm phổ biến thường khuyến nghị dùng cơm nguội trong vòng 1-2 ngày, nhưng thời gian càng ngắn thì càng giảm nguy cơ. Khi có nghi ngờ về quá trình bảo quản, tốt nhất nên bỏ đi.
Thứ ba, đừng ăn chỉ vì cơm chưa có mùi lạ. Cơm không chua, không nhớt hay không đổi màu không có nghĩa là không chứa vi khuẩn hoặc độc tố. Đặc biệt, không nên tiếc một bát cơm đã để quá lâu hoặc không rõ điều kiện bảo quản.
Thứ tư, đi khám khi có biểu hiện bất thường. Nếu sau khi ăn thức ăn nghi nhiễm khuẩn xuất hiện đau bụng, nôn ói hoặc tiêu chảy, cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe. Khi có dấu hiệu mất nước, mệt lả, chóng mặt nhiều, tiểu ít hoặc rối loạn ý thức, phải đến cơ sở y tế ngay.
Khi đi khám, hãy thông báo rõ đã ăn món gì, ăn vào thời điểm nào và thức ăn được bảo quản ra sao. Nếu còn mẫu thức ăn nghi ngờ, có thể hỏi nhân viên y tế xem có cần giữ lại để phục vụ việc đánh giá hay không. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy, chống nôn hoặc kháng sinh khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Nguồn và ảnh: Sohu
