Quảng Trị: Định hướng tương lai cho ngành hàng cà phê đặc sản

Thương hiệu cà phê Khe Sanh 

Chiều 24/10, tại xã Khe Sanh, ông Hoàng Nam, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị chủ trì hội thảo phát triển ngành hàng cà phê đặc sản, cà phê nông lâm kết hợp.

Tại hội thảo, đại diện các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đã tập trung tham luận các nội dung: Xây dựng vùng nguyên liệu cà phê đáp ứng quy định chống mất rừng và suy thoái rừng của Liên minh Châu Âu. Nghiên cứu, tuyển chọn giống cà phê chất lượng cao phục vụ phát triển cà phê đặc sản và thích ứng với biến đổi khí hậu. 

Phát triển cà phê bền vững theo tiêu chuẩn Quốc tế Rainforest và bền vững thích ứng với quy định chống mất rừng của Liên minh Châu Âu. Phát triển cà phê đặc sản Khe Sanh, kinh nghiệm từ sản xuất đến chế biến và xây dựng thương hiệu. Chuỗi cung ứng cà phê Quảng Trị.

Từ năm 1926, nhà thực vật học người Pháp Eugène Poilane đã đưa những cây cà phê đầu tiên đến trồng tại vùng đất Khe Sanh. Từ một vùng đất từng chịu nhiều đau thương, mất mát, Khe Sanh hôm nay đang từng bước khẳng định vị thế của một vùng sản xuất cà phê Arabica có chất lượng. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù cùng những thay đổi trong phương thức canh tác, thu hái và sơ chế đã góp phần tạo nên những sản phẩm cà phê mang hương vị riêng của vùng đất và con người Quảng Trị.

Cây cà phê không chỉ là một loại cây trồng, mà đã trở thành một phần của lịch sử, văn hóa và sinh kế của vùng đất Khe Sanh. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù vùng phía Tây tỉnh đã tạo nên chất lượng và hương vị riêng của cà phê Khe Sanh. Cùng với quá trình phát triển, sản phẩm đã từng bước khẳng định danh tiếng và được bảo hộ Chỉ dẫn địa lý “Khe Sanh”. Đây là tài sản quý, đồng thời là lợi thế để Quảng Trị phát triển ngành hàng cà phê theo hướng có giá trị cao.

Sau khoảng 1 thế kỷ hình thành và phát triển, đến năm 2026, có hơn 8.600 hộ dân ở Khe Sanh gắn bó với cây cà phê, trong đó hơn một nửa là đồng bào Bru - Vân Kiều và Pa Kô. Hiện nay, vườn cà phê là nguồn thu nhập quan trọng, tạo việc làm tại chỗ và góp phần ổn định đời sống, tạo việc làm cho người dân vùng biên Quảng Trị.

Hiện tại với diện tích khoảng 3.700 ha, cà phê Quảng Trị không có ưu thế cạnh tranh về quy mô, vì vậy, tỉnh không thể chỉ dựa vào mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng, mà cần tập trung nâng cao chất lượng, tạo sự khác biệt và gia tăng giá trị trên từng đơn vị diện tích. Trong đó, cà phê đặc sản và cà phê nông lâm kết hợp là hai hướng phát triển có quan hệ bổ trợ cho nhau.

Cà phê đặc sản thúc đẩy nâng cao chất lượng, hoàn thiện quy trình sản xuất, sơ chế, chế biến và gia tăng giá trị sản phẩm. Nông lâm kết hợp góp phần sử dụng đất hiệu quả, đa dạng hóa hệ thống cây trồng, bảo vệ tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển vùng nguyên liệu theo hướng sinh thái, bền vững.

Định hướng cho ngành cà phê đặc sản, cà phê nông lâm kết hợp

Tại hội thảo, ông Hoàng Nam - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị khẳng định, cà phê Khe Sanh hoàn toàn có thể trở thành một cực tăng trưởng xanh, sản phẩm đặc sản mang thương hiệu toàn cầu của nông nghiệp Quảng Trị. Tuy nhiên, giá trị thặng dư dựa trên tính chất đặc sản dù cao đến bao nhiêu cũng sẽ có giới hạn và chạm trần nếu quy mô nguyên liệu quá nhỏ bé, phân tán.

Do đó, song song với việc nâng tầm đặc sản, chúng ta phải định hình con đường bứt phá: kiên trì lấy chất lượng, tính minh bạch nguồn gốc và sản xuất xanh bền vững làm nền tảng; lấy liên kết chuỗi giá trị và thị trường làm động lực; đặc biệt giải quyết bài toán quy mô sản lượng thông qua việc tích tụ đất nông nghiệp sạch, cải tạo năng suất sinh học, tái canh và liên kết vùng nguyên liệu.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Trị thống nhất trong thời gian tới, địa phương cần chuyển dịch tư duy kinh tế thị trường, đưa nâng tầm cà phê đặc sản thành hành động thực chất. Giải quyết bài toán quy mô sản lượng bằng chiến lược mở rộng an toàn và liên kết trong vùng. Chuẩn hóa vùng trồng thích ứng với các rào cản xanh quốc tế, lấy chất lượng, tính minh bạch và sản xuất không gây mất rừng để hội nhập. Nhân rộng mô hình kinh tế nông lâm kết hợp tuần hoàn. Tăng cường liên kết chuỗi giá trị, đặt người nông dân làm trung tâm. Phát huy giá trị Chỉ dẫn địa lý “Khe Sanh” gắn với phát triển du lịch đa giá trị.

Lãnh đạo UBND tỉnh cũng đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phối hợp với các sở, ngành, địa phương liên quan tham mưu UBND tỉnh cụ thể hóa các định hướng tại hội thảo thành kế hoạch hành động chi tiết, tránh dàn trải. Các doanh nghiệp đổi mới mạnh mẽ tư duy, chuyển từ thu mua thô, gia công thô sang đầu tư sâu vào công nghệ sơ chế, chế biến, bao bì và xây dựng thương hiệu quốc tế. Các hợp tác xã phải tự nâng cao năng lực quản trị, thoát khỏi tư duy quản lý hành chính cũ để làm tốt vai trò "người đại diện" cho nông dân.

Bên cạnh đó, người dân địa phương cần phải chủ động đổi mới phương thức sản xuất, kiên quyết từ bỏ thói quen canh tác phân tán, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật bừa bãi hay thu hái quả xanh; chủ động áp dụng quy trình nông lâm kết hợp, bảo vệ đất, giữ nước, nâng cấp chất lượng tại vườn và tuân thủ tuyệt đối các cam kết trong chuỗi liên kết với hợp tác xã và doanh nghiệp. UBND các xã có diện tích trồng cà phê phải chủ động rà soát ngay hiện trạng quỹ đất, cập nhật quy hoạch không gian phát triển của địa phương.