Ẩm thực, chữ cái đầu tiên trong câu chuyện nông sản
Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam, khẳng định: "Ẩm thực là ngôn ngữ dễ hiểu nhất để Việt Nam kể câu chuyện của mình với thế giới, và nông sản là những chữ cái đầu tiên của ngôn ngữ đó".
Theo ông, một hạt cà phê, một trái chanh dây hay một bát phở đều mang theo đất, nước, con người và ký ức. Khi biết kể, biết tổ chức và biết phục vụ, những giá trị ấy trở thành sản phẩm du lịch, đơn hàng và thu nhập cho người dân.
Các khách mời chia sẻ tại hội thảo.
Ông Kỳ đặt nhận định này này trong bối cảnh mới của ngành du lịch hiện nay. Đó là Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, với mục tiêu đến năm 2030 đóng góp trực tiếp 10-12% GDP, đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế và 160 triệu lượt khách nội địa; đồng thời đặt mục tiêu để ẩm thực Việt Nam có vị trí trên bản đồ ẩm thực thế giới.
Cùng với đó, Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa cũng đề cao sức mạnh nội sinh của văn hóa và vai trò sáng tạo, thụ hưởng của nhân dân.
Theo ông Kỳ, những con số mục tiêu này chỉ thành hiện thực khi mỗi địa phương biến lợi thế thành sản phẩm cụ thể mà khách muốn mua. Ẩm thực, vì vậy không phải là phần phụ của du lịch.
Ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam phát biểu đề dẫn tại hội thảo.
Lý giải cho chuỗi hội thảo về ẩm thực được tổ chức tại Gia Lai, ông Kỳ cho rằng, tỉnh là nơi có đủ điều kiện để thử nghiệm mô hình.
Ông dẫn chứng rằng, Gia Lai đăng cai Năm Du lịch quốc gia với chủ đề "Đại ngàn chạm biển xanh", và trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh đón 8,75 triệu lượt khách, tăng 19%, hướng tới mục tiêu 15 triệu lượt cả năm.
"Để đi được chặng đường đó, Gia Lai cần những trải nghiệm không nơi nào có được, và ẩm thực gắn với nông sản bản địa là một trong những trải nghiệm như vậy", ông Kỳ nói.
Trình diễn ẩm thực Gia Lai tại hội thảo.
Theo ông, một hạt cà phê xuất thô và một tách cà phê gắn với vùng đất, người trồng và cách pha chế tại địa phương là 2 giá trị rất khác nhau. Chính vì thế, hội thảo hôm nay đặt nông sản Việt nói chung và nông sản Gia Lai trong chuỗi liền mạch: nông sản cho chất lượng nguyên liệu, món ăn và nghề chế biến cho bản sắc; điện ảnh, truyền hình và video ngắn cho công chúng tiếp cận, tìm đến và trải nghiệm cho khách hàng, góp phần quyết định khách chọn ở lại mua hàng và quay lại.
Kiến tạo hệ sinh thái để người dân cùng hưởng lợi
Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, nhận định Gia Lai là vùng đất hội tụ những giá trị đặc sắc của đại ngàn Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, với nguồn tài nguyên nông nghiệp phong phú, hệ sinh thái đa dạng cùng kho tàng văn hóa, ẩm thực giàu bản sắc. Nông sản của tỉnh đa dạng, từ cà phê, hồ tiêu, rau củ, trái cây ở vùng cao nguyên đến dừa, thủy hải sản ở vùng ven biển.
Theo bà, bên cạnh giá trị kinh tế, mỗi sản vật, món ăn truyền thống còn chứa đựng những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán và đời sống cộng đồng. Đây là nguồn tài nguyên quý giá để Gia Lai phát triển sâu rộng hơn các sản phẩm du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng và du lịch ẩm thực.
Bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai.
Tại hội thảo, ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Việt Nam (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) với tham luận "Từ một mùa vụ đến một miền thương nhớ", ông đã đưa ra cách nhìn, nông sản không nên chỉ có một cuộc đời.
Ông ví dụ, một quả chanh dây có thể bán tươi, chế biến thành đồ uống, vào món tráng miệng hay thành quà tặng. Khu vườn vừa là nơi cung cấp nông sản, vừa là nơi du khách trải nghiệm thu hoạch, đầu bếp khám phá nguyên liệu mới. Các tầng giá trị bổ sung cho nhau.
Ông cũng dẫn chứng thêm những kinh nghiệm từ các nước. Chẳng hạn, Hàn Quốc dùng bộ phim Nàng Dae Jang Geum để đưa ẩm thực vào nghệ thuật kể chuyện. Thái Lan kết nối ẩm thực, thương mại và du lịch qua Chương trình Thai SELECT và sáng kiến "Mỗi gia đình, một sức mạnh mềm", khuyến khích cộng đồng khai thác tri thức bản địa, phát triển sản phẩm, tạo việc làm và thu nhập...
Ông Lê Minh Hoan với tham luận "Từ một mùa vụ đến một miền thương nhớ".
Để ý tưởng đi vào thực tế, ông Lê Minh Hoan gợi ý tỉnh thử nghiệm 90 ngày với một vùng nguyên liệu, một nhóm sản phẩm, vài hộ gia đình sáng tạo, một hợp tác xã và các doanh nghiệp sẵn lòng hợp tác. Và theo ông, Gia Lai không cần sao chép một mô hình nào. Điều quan trọng là nhận ra những khả năng đang có trong mỗi khu vườn, gian bếp, làng chài, gia đình và cộng đồng; rồi tổ chức để những khả năng ấy gặp được tri thức và thị trường.
Ẩm thực Gia Lai tại Hội thảo.
Về phía tỉnh, bà Lịch đề nghị hội thảo tập trung vào 5 nội dung: nâng cao chất lượng, chuẩn hóa nông sản và sản phẩm OCOP, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ; xây dựng mô hình kết nối vùng nguyên liệu, OCOP, ẩm thực và du lịch để nhân rộng; phát triển các tour trải nghiệm nông nghiệp, ẩm thực và mùa vụ; kết nối sản phẩm với nhà hàng, khách sạn, doanh nghiệp lữ hành và các kênh phân phối để du khách tiếp tục mua hàng sau chuyến đi; khuyến khích mô hình xanh, tận dụng phụ phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn.
“Tỉnh mong các đề xuất hợp tác được cụ thể hóa bằng đối tác rõ ràng, sản phẩm cụ thể, lộ trình khả thi và thị trường hướng đến”, bà Lịch cho hay.