Bác sĩ chuyên khoa I Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – Cơ sở 3, cho biết tía tô (Perilla frutescens) là loại rau gia vị quen thuộc, đồng thời là vị thuốc được sử dụng trong Y học cổ truyền.
Theo lý luận Y học cổ truyền, lá tía tô, còn gọi là Tô diệp, có vị cay, tính ôn, quy vào kinh Phế và Tỳ, với công năng giải biểu tán hàn, hành khí, hòa Vị.
Hỗ trợ giải cảm trong một số trường hợp
Theo Y học cổ truyền, Tô diệp thường được sử dụng trong các trường hợp cảm mạo phong hàn, với những biểu hiện như sợ lạnh, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau đầu, ho nhẹ, ít hoặc không ra mồ hôi.
Khi người bệnh có thêm triệu chứng đầy bụng, buồn nôn hoặc ăn uống kém, tía tô cũng được sử dụng theo hướng hành khí, hòa Vị.
Nước tía tô. (Ảnh minh họa)
Bác sĩ Yến Nhi hướng dẫn: Một cách chế biến quen thuộc là nấu cháo tía tô. Nguyên liệu gồm khoảng 30 g gạo tẻ, 8 g lá tía tô tươi, 3 lát gừng, 3 củ hành nhỏ, một ít muối và lượng nước vừa đủ.
Gạo vo sạch, nấu nhừ thành cháo. Tía tô rửa sạch, thái nhỏ; hành thái nhỏ, gừng thái sợi. Khi cháo chín, cho gừng vào nấu thêm vài phút. Sau đó, tắt bếp, thêm hành và tía tô, khuấy đều rồi nêm nhạt vừa ăn.
Cháo nên được dùng khi còn ấm nóng. Không cần đun lá tía tô quá lâu vì một số thành phần tạo mùi thơm trong lá có thể bay hơi khi gia nhiệt kéo dài.
Dù vậy, cháo tía tô chủ yếu là món ăn hỗ trợ dinh dưỡng và tạo cảm giác dễ chịu. Không nên coi đây là phương pháp điều trị thay thế khi người bệnh mắc cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
Các cách khác dùng tía tô
Bác sĩ Yến Nhi cho hay, ngoài cách nấu cháo, lá tía tô có thể được sử dụng như một loại rau gia vị trong bữa ăn hằng ngày. Lá tươi có thể ăn kèm bún, phở, gỏi, rau sống; thái nhỏ cho vào canh, món om, trứng chiên hoặc dùng cùng cá, thịt và các món cuốn. Tía tô cũng có thể được hãm với vài lát gừng để tạo thành thức uống ấm.
Với lượng sử dụng như rau gia vị trong bữa ăn, tía tô đã có lịch sử sử dụng lâu đời tại nhiều nước châu Á.
Tuy nhiên, sử dụng như một vị thuốc, dùng lượng lớn hoặc kéo dài lại là vấn đề khác. Hiện dữ liệu lâm sàng về độ an toàn của việc dùng lá tía tô liều cao trong thời gian dài ở người còn hạn chế.
Vì vậy, không nên tự uống nước sắc, nước ép hoặc các chế phẩm tía tô đậm đặc liên tục nhiều tuần, nhiều tháng với mục đích phòng hoặc điều trị bệnh.
Những ai cần thận trọng khi dùng lá tía tô?
Người từng có phản ứng dị ứng với tía tô hoặc các sản phẩm từ loại cây này cần tránh sử dụng.
Bác sĩ Yến Nhi khuyến cáo, phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người mắc bệnh gan, thận hoặc đang dùng thuốc điều trị không nhất thiết phải kiêng tía tô khi sử dụng như một loại rau thông thường. Tuy nhiên, các nhóm này nên thận trọng nếu muốn dùng với lượng lớn, kéo dài hoặc dưới dạng chế phẩm cô đặc, do dữ liệu về độ an toàn và tương tác thuốc còn chưa đầy đủ.
Theo Y học cổ truyền, tía tô có tính ôn, thường được sử dụng trong các trường hợp cảm mạo phong hàn. Vì vậy, không nên áp dụng cách dùng tía tô kết hợp gừng, hành để làm ra mồ hôi cho mọi trường hợp cảm sốt.
Người đang sốt cao, khát nhiều, họng đỏ đau rõ, ra nhiều mồ hôi hoặc có dấu hiệu mất nước không nên tự ý sử dụng nhiều tía tô, gừng và hành với mục đích làm tăng tiết mồ hôi. Việc làm ra mồ hôi quá mức có thể khiến cơ thể mất thêm nước.
Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao, khó thở, đau ngực, mệt nhiều, ho tăng dần hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn điều trị phù hợp.