Bệnh nhân N.V.C (41 tuổi, Hà Nội) được tiếp nhận điều trị tại Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng yếu rõ cả tay và chân, hai chân yếu nhiều khiến người bệnh không thể tự đứng dậy và đi lại.
Theo lời kể, khoảng 2 năm trước, anh từng xuất hiện tê bì, yếu tay chân với biểu hiện tương tự. Khi đó, người bệnh tự cho rằng mình bị hạ canxi, tự bổ sung canxi và thấy triệu chứng cải thiện nên không đi khám để tìm nguyên nhân.
Lần này, ban đầu bệnh nhân xuất hiện đau, mỏi hai chân, sau đó yếu cơ tăng nhanh, lan cả hai tay, đến mức không thể tự đứng dậy và phải nhờ người thân hỗ trợ. Nghĩ tình trạng cũ tái phát, bệnh nhân tự truyền canxi. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện nên được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Bác sĩ Bùi Thị Tặng, Khoa Nội tổng hợp, cho biết xét nghiệm tại bệnh viện cho thấy bệnh nhân bị hạ kali máu nặng. Người bệnh được bù kali theo phác đồ, đồng thời theo dõi sát nồng độ kali và các chỉ số điện giải.
Điều đáng chú ý là dù được bổ sung kali, nồng độ kali máu vẫn có xu hướng giảm trở lại. Các bác sĩ nhận định không thể chỉ bù kali mà cần tìm nguyên nhân gây hạ kali.
Theo bác sĩ Tặng, hạ kali máu có thể do nhiều nguyên nhân như ăn uống không đầy đủ, mất kali qua đường tiêu hóa, qua thận hoặc liên quan đến một số rối loạn nội tiết, chuyển hóa. Vì vậy, với những trường hợp hạ kali nặng hoặc tái diễn, việc xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng để điều trị hiệu quả và hạn chế tái phát.
Sau 6 ngày điều trị, tình trạng yếu cơ cải thiện rõ, khả năng vận động của bệnh nhân dần hồi phục. Ảnh: BVCC
Từ diễn biến của bệnh nhân, các bác sĩ tiếp tục thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, trong đó đánh giá chức năng tuyến giáp và tuyến thượng thận. Kết quả phát hiện người bệnh mắc cường giáp, được xác định là nguyên nhân liên quan đến tình trạng hạ kali và yếu cơ trong trường hợp này.
"Ở trường hợp này, hạ kali là vấn đề cần xử trí ngay, nhưng nguyên nhân phía sau là cường giáp. Nếu chỉ bù kali mà không kiểm soát cường giáp, tình trạng hạ kali có thể tái diễn và yếu cơ có nguy cơ xuất hiện trở lại", bác sĩ Tặng cho biết.
Sau khi xác định nguyên nhân, bệnh nhân được điều trị đồng thời tình trạng hạ kali và cường giáp.
Sau 6 ngày điều trị, tình trạng yếu cơ cải thiện rõ, khả năng vận động dần hồi phục. Nồng độ kali máu hiện duy trì khoảng 3,5 – 4,0 mmol/L. Người bệnh tiếp tục được theo dõi, điều trị cường giáp và dự kiến tái khám sau 1 tháng để đánh giá chức năng tuyến giáp, điều chỉnh thuốc phù hợp.
TS.BS Trần Thị Hải Ninh, Trưởng Khoa Nội tổng hợp, cho biết một điểm đáng chú ý trong trường hợp này là người bệnh đã nhầm các triệu chứng với hạ canxi.
Trên thực tế, hạ canxi và hạ kali là hai rối loạn điện giải khác nhau nhưng một số biểu hiện có thể tương tự, khiến người bệnh khó phân biệt nếu chỉ dựa vào triệu chứng.
Hạ canxi có thể gây tê bì quanh miệng, tê tay chân, co rút hoặc co quắp cơ. Trong khi đó, hạ kali thường gây mệt mỏi, đau và yếu cơ; khi kali giảm nhiều, người bệnh có thể yếu rõ tay chân, thậm chí xuất hiện liệt cơ. Hạ kali nặng còn có thể gây rối loạn nhịp tim và các biến chứng nguy hiểm.
Vì vậy, việc tự cho rằng mình "thiếu canxi" rồi tự uống hoặc truyền canxi khi chưa có xét nghiệm xác định không chỉ làm chậm việc phát hiện nguyên nhân thực sự mà còn có thể dẫn đến xử trí không phù hợp.
TS.BS Trần Thị Hải Ninh nhấn mạnh, không thể xác định hạ kali hay hạ canxi chỉ dựa vào cảm giác tê bì, đau mỏi hoặc yếu tay chân. Người bệnh cần được thăm khám và làm xét nghiệm điện giải máu để xác định chính xác tình trạng. Đặc biệt, khi yếu cơ xuất hiện đột ngột, tăng nhanh hoặc khiến người bệnh không thể đứng, đi lại bình thường, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.
Trường hợp bệnh nhân trên là một ví dụ cho thấy, với những trường hợp hạ kali nặng hoặc tái diễn, điều trị không nên chỉ dừng ở việc bổ sung kali mà cần tìm nguyên nhân phía sau. Việc phát hiện và điều trị đồng thời cường giáp giúp kiểm soát nguyên nhân gây rối loạn kali, hạn chế nguy cơ tái phát yếu cơ.
Đối với người mắc cường giáp, việc điều trị cần được theo dõi và điều chỉnh định kỳ dựa trên các chỉ số hormone tuyến giáp. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều điều trị.
TS.BS Ninh khuyến cáo, khi xuất hiện tê bì, đau mỏi, yếu tay chân bất thường, đặc biệt là tình trạng yếu tăng nhanh, không thể tự đứng hoặc đi lại, người dân không nên tự chẩn đoán theo những lần mắc bệnh trước hoặc tự ý bổ sung, truyền các chất điện giải. Thăm khám và xét nghiệm sớm sẽ giúp xác định đúng rối loạn điện giải, tìm nguyên nhân và điều trị đúng hướng.
Minh Hoa (t/h)