Ngày trở về của người mãn hạn tù bắt đầu từ hiểu luật, có nghề và một cơ hội làm lại

Ngày trở về, những việc pháp lý nào phải lo?

Ngày 14/8, Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng phối hợp Trại Tạm giam số 2, Công an thành phố Đà Nẵng tổ chức chương trình tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý và định hướng nghề nghiệp cho phạm nhân sắp chấp hành xong án phạt tù.

Ông Trần Thế Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, cho rằng chấp hành xong hình phạt tù là một dấu mốc quan trọng, mở ra một giai đoạn mới.

Khi trở về nơi cư trú, mỗi người cần tôn trọng pháp luật, chủ động lao động, học nghề, từng bước xây dựng lại các mối quan hệ với gia đình và cộng đồng. Tuy nhiên, để bắt đầu lại, ý chí thôi chưa đủ. Người trở về còn phải giải quyết những việc rất cụ thể liên quan giấy tờ, cư trú, án tích, việc làm và sinh kế.

Đồng quan điểm, ông Đoàn Văn Tri, báo cáo viên pháp luật Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh, không phải ai chấp hành xong án phạt tù cũng đương nhiên hiểu mình thuộc trường hợp nào, thời điểm nào được xem xét xóa án tích và cần thực hiện những thủ tục gì.

Theo ông Tri, khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định và được xóa án tích, người đó được coi như chưa bị kết án. Tùy từng trường hợp, pháp luật quy định việc đương nhiên được xóa án tích hoặc xóa án tích theo quyết định của tòa án.

Điều quan trọng, không phải người nghe phải nhớ hết các mốc thời gian hay từng điều khoản, mà cần biết sau khi trở về phải xác định trường hợp của mình và tìm đến cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn.

Từ câu chuyện án tích, phần trao đổi mở rộng sang những việc gần với đời sống hằng ngày: cư trú, căn cước, lý lịch tư pháp, ký hợp đồng lao động, đăng ký kinh doanh…

Đây có thể là những thủ tục quen thuộc với nhiều người, nhưng với người vừa trở về sau một thời gian chấp hành án, nếu không biết bắt đầu từ đâu, chúng có thể trở thành những trở ngại đầu tiên trên hành trình tái hòa nhập.

Người chấp hành xong án phạt tù được bảo đảm các quyền theo quy định, trong đó có quyền lao động, học nghề, tiếp cận các chính sách hỗ trợ và được xem xét xóa án tích khi đủ điều kiện. Đi cùng với đó là trách nhiệm tiếp tục chấp hành pháp luật và thực hiện các nghĩa vụ còn lại theo bản án, quyết định có liên quan.

Thông điệp được các luật gia nhắc nhiều lần là chấp hành xong hình phạt tù không đồng nghĩa với việc một người bị đứng ngoài đời sống xã hội.

Bởi vậy, sự chuẩn bị cho ngày trở về cần bắt đầu ngay khi họ vẫn đang chấp hành án.

Có nghề, có việc để bắt đầu lại

Hiểu luật giúp người trở về biết mình được làm gì, phải làm gì. Nhưng để ổn định cuộc sống lâu dài, câu hỏi tiếp theo vẫn là: sống bằng gì?

Trong phần trao đổi về tái hòa nhập cộng đồng, ông Đoàn Văn Tri dành thời gian giới thiệu các chính sách hỗ trợ theo Nghị định 247/2026/NĐ-CP, đồng thời cung cấp thông tin về đào tạo nghề, việc làm và tiếp cận nguồn vốn đối với người chấp hành xong án phạt tù đủ điều kiện.

Theo ông Tri, tái hòa nhập không phải việc của riêng người trở về. Quá trình này cần sự nỗ lực của chính họ nhưng cũng cần điểm tựa từ gia đình, cộng đồng và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Thực tế, một người sau khi chấp hành xong án nếu không có việc làm, thiếu kỹ năng nghề, không có thu nhập ổn định, lại mang tâm lý mặc cảm hoặc gặp sự kỳ thị sẽ rất khó tìm được chỗ đứng trong cuộc sống mới.

Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ tâm lý và pháp lý, chuyện học một nghề và có việc làm được xem là một trong những khâu quan trọng nhất.

Người chấp hành xong án phạt tù đáp ứng điều kiện theo quy định có thể tiếp cận chính sách tín dụng phục vụ học nghề, sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm. Trong đó, mức vay phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm được nêu tối đa 100 triệu đồng/người; đối với đào tạo nghề, mức vay tối đa 4 triệu đồng/tháng/người.

Nhưng tiền vốn chỉ phát huy tác dụng khi người vay biết mình sẽ làm gì.

Bởi vậy, sau phần tư vấn pháp luật, chương trình dành riêng thời lượng nói về nghề nghiệp. Ông Phạm Hải Anh, Giám đốc Trung tâm tuyển sinh và dịch vụ việc làm Trường Cao đẳng Quảng Nam, trao đổi với các phạm nhân về lựa chọn nghề, học nghề và tìm kiếm việc làm sau khi chấp hành xong án phạt tù.

Câu chuyện được kéo về những lựa chọn rất thực tế: bản thân phù hợp nghề gì, học ở đâu, cần kỹ năng nào, bắt đầu tìm việc như thế nào và có thể tìm đến đâu để được tư vấn.

Bởi nếu chỉ nói với một người rằng "hãy cố gắng làm lại", lời động viên ấy vẫn còn quá xa với cuộc sống. Điều họ cần hơn là một con đường cụ thể để bước đi.

Cuối chương trình, các báo cáo viên, tư vấn viên pháp luật dành thời gian giải đáp những vướng mắc mà phạm nhân quan tâm, từ quyền, nghĩa vụ, án tích, giấy tờ đến học nghề và tìm việc sau ngày trở về. 

Ông Đoàn Văn Tri cho rằng chính sách có thể mở ra cơ hội học nghề, vay vốn và lao động, nhưng cơ hội ấy có trở thành một cuộc sống mới hay không vẫn phụ thuộc rất nhiều vào chính mỗi người.

Đó là việc tránh xa những thói quen và mối quan hệ có thể kéo mình trở lại con đường cũ; trân trọng gia đình, công việc và biết dừng lại trước ranh giới của pháp luật.

Ngày cánh cửa trại giam mở ra, cuộc sống bên ngoài không tự nhiên trở nên dễ dàng. Nhưng khi người trở về hiểu pháp luật, có một nghề để kiếm sống và nhận được sự đồng hành cần thiết, ngày kết thúc án phạt cũng có thể là ngày bắt đầu một cuộc đời khác.