Mang hơi ấm vợ con ra trận, người lính trở về sau hơn 40 năm

Tình yêu thưở đôi mươi

Trong căn nhà nhỏ, bà Phạm Thị Minh Hải (SN 1957, trú xã Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An) nghẹn ngào khi nhắc đến chồng - liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm. Hơn 40 năm qua, dù đã nhận giấy báo tử, bà vẫn âm thầm nuôi hy vọng mong manh rằng chồng còn sống ở đâu đó.

Ngày 29/9, tin nhắn báo tìm thấy hài cốt ông đã khép lại hy vọng ấy. Ngay trong đêm, bà Hải cùng con trai bắt xe ra Hà Giang để đoàn tụ với chồng sau hơn 40 năm xa cách. Người chồng từng trở về bằng xương bằng thịt nay chỉ còn lại hài cốt và tấm giấy chứng minh cán bộ đã sờn cũ theo thời gian.

Ngược dòng thời gian về những năm tháng chiến tranh, trước khi trở thành Đại đội phó thuộc Sư đoàn 356, ông Nguyễn Thanh Lâm là người con của vùng đất Thanh Chương, Nghệ An. Ông sinh ra trong gia đình có ba anh chị em tại xã Thanh Tiên, huyện Thanh Chương (nay là xã Tam Đồng). Bố mất sớm, mẹ một mình tần tảo nuôi các con ăn học.

Năm 1974, ở tuổi 23, ông Lâm lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, ông được điều động về Sư đoàn 356. Trải qua nhiều vị trí chiến đấu, ông dần trưởng thành và được giao giữ chức Đại đội phó Đại đội 6, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 149, Sư đoàn 356.

Sau ngày giải phóng miền Nam, đơn vị của ông chuyển về đóng quân tại khu vực Tân Đà, xã Kỳ Tân, huyện Tân Kỳ (Nghệ An). Chính tại mảnh đất này, người lính trẻ đã bén duyên cùng cô giáo tiểu học Phạm Thị Minh Hải, mở đầu cho một chuyện tình đẹp giữa anh lính và cô giáo.

Năm 1982, hai người tổ chức đám cưới. Thời điểm này, cuộc chiến biên giới phía Bắc diễn ra ác liệt, đơn vị ông được lệnh tăng cường cho mặt trận. Cuộc sống vợ chồng ông phần lớn là những ngày xa cách, ông đi biền biệt theo tiếng gọi của Tổ quốc, còn cô giáo Hải ở quê nhà vừa lo việc trường lớp, vừa vẹn toàn việc gia đình.

Mùa hè năm 1983 là khoảng thời gian hiếm hoi hai vợ chồng được ở gần nhau. Tranh thủ kỳ nghỉ, bà Hải lên đơn vị thăm chồng và ở lại một tháng. Sau giờ huấn luyện, hai vợ chồng thường kể nhau nghe về ước mơ ngày hòa bình. Ông Lâm mong ngày xuất ngũ sẽ trở về Nghệ An, cùng vợ vun vén gia đình.

“Hằng ngày, khi chồng theo đơn vị đi huấn luyện, tôi ở lại lán khâu lại những chiếc cổ áo sờn cũ, dọn dẹp phòng cho chồng và đồng đội. Kỳ nghỉ hè ngắn ngủi qua đi, tôi trở về quê với niềm hạnh phúc khi mang thai đứa con đầu lòng”, bà Hải xúc động nhớ lại.

Tết năm 1984, ông Lâm được về thăm nhà ba tháng, cũng là khoảng thời gian bình yên cuối cùng bên gia đình. Ngày 7/3/1984, ông lên đường ra mặt trận, mang theo hai chiếc áo của vợ và con trai như chút hơi ấm gia đình giữa chiến trường.

“Anh ấy có bộ râu quai nón, khuôn mặt lúc nào cũng tươi tắn, hiền lành. Trong thời gian chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, chồng tôi gửi về 5 lá thư. Anh bảo ở trong hầm còn có thể tìm cách gửi thư, nhưng chiến sự ác liệt khiến anh không thể nhận được thư hồi âm”, bà Hải nghẹn ngào kể.

Trong bức thư cuối cùng, ông mô tả thực tế khốc liệt nơi biên giới khi phải đi chốt, sinh hoạt và sống dưới hang hầm. Dù vậy, ông vẫn dành những lời thương yêu, dặn dò vợ giữ gìn sức khỏe để chăm sóc bản thân và con nhỏ chờ ngày chồng trở về. Đó cũng là dòng tin tức cuối cùng bà Hải nhận được trước khi ông mất liên lạc hoàn toàn.

Khép lại hành trình gần nửa thế kỷ ôm giữ hy vọng tìm chồng

Đầu năm 1985, giấy báo tử được gửi về địa phương cùng lời xác nhận từ những người đồng đội trở về từ chiến trường. Đơn vị gửi về cho gia đình một chiếc ba lô cũ, bên trong chỉ có vài món tư trang cá nhân và chiếc áo màu xanh hòa bình của vợ. 

"Ngày ra đi, anh mang theo hai chiếc áo của vợ con làm kỷ niệm. Đến ngày đơn vị gửi ba lô về, trong lòng vải sờn cũ chỉ còn lại chiếc áo màu xanh hòa bình của tôi. Có lẽ, chiếc áo của đứa con trai nhỏ đã được anh mang chặt bên mình, cùng anh đi vào tận chiến trường khốc liệt...",  bà Hải nghẹn giọng nói.

Sau thời gian dạy học ở trường xã, bà được chuyển về dạy tại một trường tiểu học ở thị trấn Tân Kỳ. Đồng lương giáo viên không đủ trang trải, ngoài giờ đứng lớp, bà Hải làm thêm nhiều công việc để nuôi con. 

Bà thức khuya dậy sớm tráng bánh mướt (PV: bánh cuốn) để sáng kịp gửi ra chợ bán, đồng thời tận dụng chuồng trại quanh nhà để nuôi lợn, nuôi gà và nuôi thỏ thịt kiếm thêm thu nhập.

Đến tuổi nghỉ hưu, bà Hải tìm một người bạn già để vơi bớt cô đơn, nhưng sâu thẳm trong lòng, khát khao tìm thấy hài cốt người chồng liệt sĩ chưa bao giờ nguôi ngoai.

“Khi nhận tin đã tìm thấy hài cốt của chồng, tôi bàng hoàng, hụt hẫng vì biết niềm hy vọng cuối cùng đã không còn. Dù anh không thể trở về bằng xương bằng thịt như ngày ra đi, việc tìm thấy anh cùng những kỷ vật còn nguyên vẹn ở Hà Giang đã giải tỏa nỗi khắc khoải bấy lâu. Nhìn con trai nay đã ngoài 40 tuổi đứng bên hài cốt của bố, tôi vừa xót xa vừa an lòng vì đã giữ trọn lời thề đưa anh trở về quê hương Nghệ An”, bà Hải nghẹn ngào chia sẻ.

Hơn 40 năm trôi qua, hình ảnh người đồng đội hiền lành, chất phác Nguyễn Thanh Lâm vẫn vẹn nguyên trong tâm trí cựu chiến binh Nguyễn Xuân Đệ, SN 1958, trú tại xã Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. 

"Đón nhận tin tìm thấy hài cốt và giấy chứng minh cán bộ của anh Lâm, những người lính Tiểu đoàn 8 năm xưa không khỏi nghẹn ngào. Anh Lâm hiền lành, chất phác và luôn sống hết lòng vì đồng đội. Tôi cùng các đồng đội cũ đang lên kế hoạch cùng gia đình đưa anh về an nghỉ tại quê nhà", Cựu chiến binh Nguyễn Xuân Đệ chia sẻ.

Hiện gia đình bà Hải đang hoàn tất thủ tục để đưa liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm về an táng tại quê nhà, khép lại hơn 40 năm chờ đợi. Sau những nỗ lực tìm kiếm, quy tập của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cùng đồng đội, người chiến sĩ Vị Xuyên đã được tìm thấy và chuẩn bị trở về quê hương.

Bà Đoàn Thị Thanh Tâm, chuyên viên Phòng Văn hóa xã Tân Kỳ, cho biết địa phương đang phối hợp với UBND xã Tam Đồng chuẩn bị lễ đón liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm. Theo bà Tâm, bà Hải từng là giáo viên tiểu học tại địa phương, hai vợ chồng có một người con trai duy nhất là anh Nguyễn Anh Tú.

Anh Tú mong muốn linh cữu của cha được đưa qua nhà bà cố ngoại, sau đó ghé nhà hiện tại của bà Hải trước khi về quê tại xã Tam Đồng để làm lễ an táng.