Đưa tri thức pháp luật tới từng số phận
Hà Nội vào Thu. Trời cao và trong hơn, những cơn gió heo may bắt đầu len qua từng con phố như muốn làm chậm lại nhịp sống vốn vội vàng của Thủ đô. Trong những ngày đầu tháng 10, Hà Nội đón những Luật gia từ nhiều miền đất nước về dự Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Luật gia Việt Nam lần thứ XV, nhiệm kỳ 2026-2031.
Hai ngày 6 và 7/10/2026, tại Hà Nội, Đại hội XV sẽ là dấu mốc quan trọng đối với tổ chức Hội và đội ngũ hơn 100.000 hội viên. Nhưng có lẽ, phía sau những chương trình, văn kiện và những quyết định quan trọng của một kỳ Đại hội, điều đáng nói hơn cả vẫn là câu chuyện Hội sẽ làm gì để những giá trị của pháp luật hiện diện rõ hơn trong đời sống.
Bởi suy cho cùng, pháp luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi được người dân hiểu, biết cách sử dụng và được bảo vệ bằng những cơ chế phù hợp và Hội Luật gia Việt Nam có một lợi thế rất riêng.
Luật gia – Luật sư Lê Huy Quang (Chi hội Luật gia Công ty Luật hợp danh The Ligh).
Với hơn 100.000 hội viên là những người đã từng học tập, nghiên cứu hoặc công tác trong lĩnh vực pháp luật. Theo Điều lệ Hội, hội viên phải có bằng cử nhân luật trở lên hoặc có bằng cử nhân chuyên ngành khác nhưng đã có ít nhất 3 năm làm công tác pháp luật và tán thành Điều lệ Hội.
Đó không chỉ là con số về lực lượng. Đó là một nguồn tri thức, kinh nghiệm nghề nghiệp và vốn sống pháp lý rất lớn được tích lũy từ Trung ương đến cơ sở. Vấn đề là làm thế nào để nguồn lực ấy được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể, thiết thực với người dân.
Những năm qua, ở nhiều nơi, câu trả lời đã được thể hiện bằng những việc làm giản dị. Các cấp Hội tích cực tham gia xây dựng pháp luật, tuyên truyền, phổ biến pháp luật và trợ giúp pháp lý cho người dân, trong đó có những nhóm yếu thế, những người ở vùng khó khăn, những người đang đứng trước các vấn đề pháp lý nhưng không dễ dàng tìm được sự hỗ trợ.
Hội Luật gia Việt Nam phối hợp với Chi hội Luật gia Bộ Công an giải đáp vướng mắc pháp lý cho phạm nhân tại Trại giam Nam Hà (Ninh Bình), hồi tháng 9/2026.
Ở Chi hội Luật gia Bộ Công an, hoạt động tuyên truyền, tư vấn pháp luật, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân được triển khai tại các cơ sở giam giữ. Hay tại Trung tâm Tư vấn Pháp luật và Chính sách về Y tế, HIV/AIDS - nơi những người bị xa lánh bởi căn bệnh thế kỷ cũng được các luật gia tận tình trợ giúp…
Một ví dụ khác từ Chi hội Luật gia Công ty Luật hợp danh The Light. Suốt 5 năm qua, chương trình "Chắp cánh ước mơ cho em" được tổ chức tại nhiều trường THCS và THPT với những phiên tòa giả định xoay quanh các vấn đề gần gũi với học sinh như quan hệ tình dục ở người chưa thành niên, bạo lực học đường, ma túy, an toàn giao thông, tội phạm trên không gian mạng…
Điều đáng quý là sau những bài học pháp luật còn có những món quà, những hoạt động thiện nguyện dành cho các em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Hàng trăm suất quà được trao đi, nhưng có lẽ thứ ở lại lâu hơn chính là sự quan tâm và cảm giác rằng các em không bị bỏ lại phía sau.
Không chỉ thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục, Chi hội Luật gia Công ty Luật hợp danh The Light còn thường xuyên tổ chức chương trình thiện nguyện, hỗ trợ học sinh nghèo.
Ở nhiều địa phương, các luật gia về tận phường, xã, tổ dân phố để tuyên truyền pháp luật, giải đáp miễn phí những vấn đề người dân đang quan tâm… Pháp luật, theo cách ấy, không còn nằm trên những trang văn bản mà đi vào từng số phận, từng câu chuyện của đời sống.
"Cho đi là còn mãi", câu nói ấy với người làm nghề luật, có lẽ cũng là một cách để nói về trách nhiệm xã hội của nghề nghiệp. Người luật gia không chỉ đứng trước những điều luật. Họ còn đứng trước những phận người cụ thể, những hoàn cảnh cụ thể và những câu hỏi rất đời thường về quyền, lợi ích và sự công bằng.
Đó cũng chính là lý do mà trong nhiệm kỳ mới, việc đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng hội viên và đưa pháp luật gần hơn với nhân dân cần được xem là những nhiệm vụ quan trọng.
Tiếp tục là những việc làm gần dân
Với tinh thần "Đoàn kết – Dân chủ – Đổi mới – Hiệu quả – Phát triển", Đại hội XV hướng tới những định hướng lớn cho nhiệm kỳ 2026-2031. Trong đó, ba đột phá chiến lược được đặt ra gồm: Tích cực tham gia kiến tạo thể chế và giám sát thi hành pháp luật; đổi mới phương thức hoạt động, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả; đồng thời phát triển tổ chức Hội, nâng cao năng lực cán bộ và chất lượng hội viên.
Nhìn từ những câu chuyện ở cơ sở, ba định hướng ấy không phải những khái niệm xa xôi. "Kiến tạo thể chế" là khi tiếng nói của người luật gia được đưa vào quá trình xây dựng pháp luật; "Giám sát thi hành pháp luật" là khi những bất cập trong đời sống được nhận diện và phản ánh; "Đổi mới phương thức hoạt động" là khi người dân có thể tìm đến luật gia dễ dàng hơn, được giải thích pháp luật bằng ngôn ngữ dễ hiểu hơn và nhận được sự hỗ trợ đúng lúc hơn.
Các hoạt động tuyên truyền trực tiếp cho người dân tại xã, phường đang được Hội luật gia các địa phương đẩy mạnh (Hình ảnh: Hội Luật gia Tp.Hà Nội giáp đáp miễn phí cho người dân xã Đại Thanh).
Còn "phát triển tổ chức Hội" cuối cùng cũng phải hướng tới việc có thêm những luật gia giỏi nghề, trách nhiệm, gần dân và hiểu đời sống.
Hà Nội những ngày vào Thu vẫn bình yên như thế. Những người luật gia về dự Đại hội rồi sẽ trở về với địa phương, cơ quan, đơn vị của mình. Mỗi người một công việc, một lĩnh vực, một cách cống hiến.
Nhưng có lẽ, điều làm nên sức sống của một tổ chức chính trị-xã hội-nghề nghiệp không chỉ nằm ở những kỳ Đại hội, mà nằm ở những gì được thực hiện sau Đại hội.
Nếu mỗi luật gia mang theo một câu chuyện pháp luật đến với người dân; mỗi tổ chức Hội làm được thêm một việc thiết thực; mỗi kiến nghị góp phần làm cho một quy định tốt hơn, dễ thực hiện hơn; mỗi hoạt động trợ giúp giúp một người yếu thế hiểu và bảo vệ được quyền của mình…, thì những mục tiêu lớn của nhiệm kỳ mới sẽ có điểm bắt đầu rất gần gũi.
Đó cũng có thể là thước đo giản dị nhất của Hội Luật gia Việt Nam đang bước vào một chặng đường mới: Pháp luật ngày càng gần dân hơn, người dân ngày càng hiểu và tin vào pháp luật hơn.
Luật gia – Luật sư Lê Huy Quang (Chi hội Luật gia Công ty Luật hợp danh The Ligh)