Hội nghị triển khai kế hoạch hành động khắc phục khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU) diễn ra sáng 14/8 tại Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Gia Lai tổ chức, với sự tham gia của hàng trăm cán bộ ngành nông nghiệp, lãnh đạo các địa phương ven biển và phát động tháng cao điểm chống khai thác IUU trên cả nước.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
Mở đầu hội nghị, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh rằng hội nghị này nhằm cụ thể hóa Quyết định số 1516/QĐ-TTg, được Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngày 10/8/2026 về kế hoạch hành động khắc phục các khuyến nghị mà EC đưa ra sau đợt thanh tra lần 5.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng phát biểu tại hội nghị
Theo thứ trưởng, thực hiện khuyến nghị của EC về chống khai thác IUU, thời gian qua, Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, thực chất: hệ thống pháp luật dần được hoàn thiện, việc quản lý đội tàu, giám sát hành trình, kiểm soát tàu ra vào cảng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm đều đã có những bước tiến so với trước.
"Thời gian không còn nhiều, điều chúng ta cần làm lúc này là nhận diện đúng những vấn đề cốt lõi và tập trung xử lý thực chất những tồn tại mà EC quan tâm", Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh.
Ông cho hay, tháng cao điểm kéo dài đến hết ngày 15/9/2026, sau đó các bộ, ngành, địa phương phải tổng hợp, đánh giá kết quả để cập nhật tiến độ, gửi EC trước ngày 1/10/2026.
Từ thực tế này, thứ trưởng Võ Văn Hưng nêu ra hàng loạt câu hỏi: Đội tàu của ta đã thực sự được quản lý chặt chẽ chưa; tàu vi phạm có được phát hiện và xử lý đến cùng chưa; tình trạng tàu cá, ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài đã được kiểm soát bền vững chưa; nguồn gốc thủy sản có thực sự minh bạch và truy xuất được không và quan trọng hơn, chúng ta có đủ dữ liệu, hồ sơ và bằng chứng thực tế để chứng minh những kết quả đó chưa?
Hội nghị tổ chức tại Gia Lai với sự tham gia của hàng trăm cán bộ ngành nông nghiệp cùng lãnh đạo các tỉnh, thành phố có biển trong cả nước
Trên cơ sở đó, ông chỉ ra 4 nhóm vấn đề lớn cần giải quyết dứt điểm. Một là quản lý đội tàu và kiểm soát hoạt động khai thác trên biển; Hai là ngăn chặn và tiến tới chấm dứt tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; Ba là bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm thủy sản; Bốn là hiệu lực thực thi pháp luật và tính tin cậy của dữ liệu, mọi vụ việc vi phạm phải được phát hiện, xác minh, xử lý đúng quy định và có kết quả cuối cùng.
Nhìn từ cách làm của Gia Lai và Đà Nẵng
Bên cạnh những câu hỏi cần được làm rõ, tại hội nghị các đại biểu cũng đã dành thời gian để nghe những câu chuyện, cách làm thực tế từ các địa phương. Từ đó đưa thêm một giải pháp để các địa phương áp dụng phù hợp.
Ông Trần Quốc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai
Ông Trần Quốc Khánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai kể lại một thực tế của địa phương và những nỗ lực của cả hệ thống chính trị tỉnh này trong việc dốc sức ngăn chặn tàu cá vi phạm khai thác IUU.
Theo ông Khánh, từ tháng 10/2023 đến tháng 5/2024 tỉnh Gia Lai có 10 tàu cá bị nước ngoài bắt giữ, toàn bộ số tàu cá này hoạt động, neo đậu và xuất bến ngoài tỉnh, hàng năm không về địa phương.
Gia Lai phá dỡ tàu cá xả bản, một trong những chính sách để giải quyết vấn đề vi phạm khai thác IUU
UBND tỉnh đã ra quyết định xử phạt 8 trường hợp với tổng số tiền hơn 7,2 tỷ đồng. Đối với 2 tàu cá bị Thái Lan bắt giữ, cơ quan chức năng đã điều tra, khởi tố vụ án với 6 bị can và đưa ra xét xử, mức án cao nhất là 2 năm 6 tháng tù giam. Đồng thời, tỉnh tổ chức kiểm điểm trách nhiệm người đứng đầu chính quyền các cấp, sở, ban, ngành và lực lượng chức năng liên quan đến việc để tàu cá, ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài.
“Bước ngoặt với tỉnh Gia Lai bắt đầu từ tháng 6/2024, sau khi vận động nhóm tàu cá có chiều dài từ 12m đến dưới 15m đang hoạt động tại các tỉnh phía Nam lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Đến nay, Gia Lai không còn tàu cá bị nước ngoài bắt giữ”, ông Khánh cho hay.
Cùng với đó, tỉnh rà soát, lập danh sách 206 tàu thuộc nhóm có nguy cơ cao và thành lập 8 đoàn công tác trực tiếp đến Tp.Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, An Giang để gặp gỡ, tuyên truyền, vận động ngư dân. Đến nay, toàn bộ 206 tàu cá trong danh sách này đã được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình.
Nâng cao chất lượng đội tàu, cảng cá neo đậu tại tỉnh Gia Lai
Theo ông Khánh, Gia Lai làm được điều đó là từ ý chí của người đứng đầu. "Nhiều địa phương đã hỏi bí quyết của Gia Lai, tôi nói luôn, tỉnh nào cũng có được ông Chủ tịch tỉnh kiên quyết chống khai thác IUU là làm được hết", ông Khánh nói.
Tương tự, Đà Nẵng cũng là một điểm sáng trong chống khai IUU. Nói về điều này, ông Phan Văn Mỹ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tp.Đà Nẵng, cho biết, địa phương này đã có những kết quả nổi bật trong công tác chống khai thác IUU như: Quản lý, giám sát 100% tàu cá và số hóa dữ liệu, toàn bộ 4.069 tàu cá của địa phương này đã được quản lý, cập nhật lên phần mềm quản lý tàu cá quốc gia; không để vi phạm nghiêm trọng và thực thi pháp luật nghiêm minh; kiểm soát chặt tàu cá ra vào cảng, thực hiện tốt truy xuất nguồn gốc; ban hành đồng bộ cơ chế, chính sách đặc thù…
Chỉ đạo tại hội nghị, Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu toàn ngành phải tạo triển khai đồng bộ các giải pháp, từ nay cho đến khi kết thúc tháng cao điểm, các bộ, ngành, địa phương cần phải tạo được 5 chuyển biến rõ rệt. Đó là quản lý chặt toàn bộ đội tàu, không để khoảng trống quản lý, mỗi tàu phải rõ trạng thái:rõ người quản lý, rõ trách nhiệm; kiểm soát thực chất VMS; ngăn chặn, tiến tới chấm dứt tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; kiểm soát và truy xuất được toàn bộ chuỗi thủy sản khai thác, xuyên suốt từ tàu cá, hành trình, cảng cá, sản lượng, nguyên liệu cho đến doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu; xử lý dứt điểm mọi vi phạm, lấy dữ liệu và bằng chứng thực thi làm thước đo cho mọi kết quả.
Đích đến cuối cùng là xây dựng nghề cá bền vững
Ngư dân Gia Lai đưa sản phẩm cập cảng mua bán
"Gỡ "thẻ vàng" là mục tiêu phải đạt; nhưng không phải đích cuối cùng. Đích cuối cùng là xây dựng một nghề cá mà khai thác IUU không còn tồn tại; một hệ thống quản lý đủ năng lực tự phát hiện, tự kiểm soát, xử lý vi phạm và chứng minh được tính minh bạch, hợp pháp của sản phẩm thủy sản Việt Nam". Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng