Đề xuất bỏ điểm cộng IELTS, học sinh giỏi: "Cuộc đua" tuyển sinh chuyển sang chất lượng

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều các thông tư của Bộ ban hành quy định về việc xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học.

Bộ GD&ĐT cho biết, dự thảo được xây dựng nhằm mục tiêu đơn giản hóa và nâng chất lượng qua đồng bộ hóa phương thức thức xét tuyển. Các điều chỉnh trong dự thảo được đề xuất không nhằm thu hẹp cơ hội của thí sinh hoặc làm giảm quyền tự chủ của cơ sở đào tạo. Mục tiêu là đưa các thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành, một chương trình về cùng chuẩn đánh giá; giảm thủ tục, giảm chi phí, tăng khả năng kiểm chứng và bảo đảm công bằng.

Theo dự thảo, ngoài điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách, các trường không được cộng điểm cho thí sinh dựa trên thành tích, chứng chỉ hoặc các tiêu chí bổ sung khác. Quy định này nếu được áp dụng sẽ tác động trực tiếp đến cách nhiều trường đại học đang sử dụng IELTS, SAT, giải học sinh giỏi và các thành tích khác trong xét tuyển.

Ảnh minh họa

Mốc 30 điểm xét tuyển và câu chuyện điểm cộng

Đáng chú ý trong mùa tuyển sinh 2026, ngoài điểm ưu tiên khu vực, đối tượng, thí sinh có thể được hưởng nhiều loại điểm cộng do các trường đại học tự quy định.

Trong đó, điểm thưởng dành cho thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia nhưng không sử dụng quyền xét tuyển thẳng có thể lên tới 3 điểm. Một số nhóm có thành tích hoặc năng khiếu đặc biệt được cộng tối đa 1,5 điểm. Thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế cũng có thể được cộng tới 1,5 điểm. Tổng mức điểm cộng tối đa một thí sinh có thể nhận trong mùa tuyển sinh năm nay là 3/30 điểm.

Điều này tạo ra một thực tế đáng chú ý dù cả nước chỉ có 5 thủ khoa đạt 30/30 điểm ở tổ hợp ba môn thi tốt nghiệp THPT, nhiều trường đại học vẫn ghi nhận hàng trăm thí sinh có điểm xét tuyển đạt 30 điểm, thậm chí vượt mức này sau khi cộng điểm.

Tại Trường ĐH Y Dược Tp.HCM, hơn 40 thí sinh có điểm xét tuyển đạt 30 điểm nhờ điểm cộng từ chứng chỉ IELTS, trong khi số thí sinh đạt điểm tối đa bằng điểm thi chỉ 3 em.

Nhà trường cho biết số thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ, SAT để xét tuyển tăng liên tục, từ 1.367 em năm 2024 lên gần 2.300 em năm 2026. Năm nay, các chứng chỉ này được sử dụng để cộng điểm khuyến khích, tối đa 1,5 điểm.

Tại Trường ĐH Kinh tế - Luật (Tp.HCM), có 10.808 thí sinh nộp chứng chỉ tiếng Anh quốc tế, trong đó 9.622 em sử dụng IELTS. Đáng chú ý, 1.486 thí sinh trúng tuyển có IELTS từ 5.0 trở lên, chiếm gần 50% chỉ tiêu và đều được cộng điểm trong quá trình xét tuyển.

Trong mùa tuyển sinh 2026, hàng chục trường đại học trên cả nước sử dụng IELTS và các chứng chỉ quốc tế để cộng điểm, trong đó có nhiều trường đại học lớn.

Vì sao Bộ GD&ĐT đề xuất bỏ điểm cộng khi xét tuyển đại học?

Từ những bất cập trong việc quy đổi và cộng điểm giữa các phương thức, Bộ GD&ĐT đề xuất thay đổi cách tiếp cận theo hướng đơn giản hóa xét tuyển, tăng tính công bằng và bảo đảm mỗi năng lực của thí sinh được ghi nhận đúng cách.

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), việc cộng điểm có thể tạo ra bất bình đẳng trong tuyển sinh, bởi cơ hội tiếp cận chứng chỉ, kỳ thi hoặc hoạt động được cộng điểm không giống nhau giữa các thí sinh, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, địa bàn và khả năng chi trả.

Đáng chú ý cùng một loại chứng chỉ nhưng mức quy đổi, mức cộng và tổ hợp áp dụng có thể khác nhau giữa các trường. Một năng lực cũng có thể được ghi nhận hai lần, vừa trong điểm xét tuyển vừa dưới dạng điểm cộng. Ở nhóm điểm cao, chỉ một phần điểm cộng nhỏ cũng có thể quyết định kết quả trúng tuyển, trong khi chưa có đủ cơ sở để khẳng định điểm cộng phản ánh tốt hơn năng lực học tập đối với chương trình đào tạo.

Theo ông Thảo, cách tiếp cận phù hợp hơn là đánh giá đúng năng lực và sử dụng kết quả đúng mục đích.

Thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được quy đổi vào môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai hoặc sử dụng chứng chỉ để đáp ứng yêu cầu đầu vào của chương trình đào tạo bằng ngoại ngữ.

Khi đó, chứng chỉ được sử dụng như một minh chứng về năng lực có liên quan trực tiếp, thay vì trở thành một khoản điểm cộng nằm ngoài thang đo.

Nguyên tắc được đặt ra là một năng lực chỉ nên được ghi nhận một lần và theo cùng một quy tắc đối với các thí sinh.

Tập trung vào 4 nhóm điều chỉnh

Theo Bộ GD&ĐT, giai đoạn 2022-2026, nhiều chính sách tuyển sinh như bỏ xét tuyển sớm, quy đổi tương đương, giới hạn số phương thức, quy định ngưỡng đầu vào và mức điểm cộng tối đa đã giúp hoạt động tuyển sinh từng bước đi vào ổn định.

Đáng chú ý, với các kỳ thi có bảng quy đổi chính thức, chênh lệch điểm so với phương thức xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT giảm từ 2,6 xuống 1,2 điểm. Tuy nhiên, mức độ tương đương giữa các phương thức vẫn chưa đồng đều. Hơn 40% chương trình đào tạo sử dụng từ hai phương thức trở lên vẫn có độ lệch điểm từ 3 điểm trở lên.

Từ thực tế này, dự thảo tập trung vào 4 nhóm điều chỉnh chính: giảm và chuẩn hóa các phương thức xét tuyển; không sử dụng điểm cộng ngoài điểm ưu tiên theo chính sách; quy định rõ nguồn tuyển và ngưỡng đầu vào; hoàn thiện điều kiện liên thông từ trung học nghề, trung cấp, cao đẳng lên đại học.

Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT đề xuất chuẩn hóa độ lệch giữa các tổ hợp, tăng khai thác dữ liệu sẵn có và không yêu cầu thí sinh nộp lại giấy tờ, chứng chỉ đã có trên hệ thống. Mục tiêu là đưa tuyển sinh gắn chặt hơn với chuẩn chất lượng, dữ liệu có thể kiểm chứng và trách nhiệm giải trình, đồng thời giảm áp lực cho thí sinh khi phải theo dõi quá nhiều phương thức xét tuyển.

Trúc Chi (t/h Vietnamnet, Công dân & khuyến học)