Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 10/2026/TT-BGDĐT, ban hành Quy chế văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục quốc dân, thay thế toàn bộ các quy định trước đây và chính thức có hiệu lực từ ngày 15/4/2026.
Sinh viên Đại học Hà Nội trong lễ tốt nghiệp (Ảnh: Mỹ Hà).
Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc bỏ cấp bằng tốt nghiệp trung học cơ sở (THCS). Theo quy định mới, học sinh sau khi hoàn thành chương trình lớp 9 sẽ không còn được cấp bằng tốt nghiệp như trước mà được xác nhận hoàn thành chương trình trong học bạ. Điều này đồng nghĩa với việc học sinh không phải chờ đợi thủ tục cấp bằng, đồng thời giảm bớt một loại giấy tờ hành chính trong hệ thống giáo dục.
Cùng với đó, thẩm quyền ký và cấp bằng tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) được phân quyền cho hiệu trưởng nhà trường, thay vì do cơ quan quản lý cấp trên thực hiện như trước đây. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể thời gian xử lý, tạo thuận lợi cho học sinh ngay sau khi có quyết định công nhận tốt nghiệp.
Một điểm mới mang tính bước ngoặt là lần đầu tiên quy định về văn bằng, chứng chỉ số được thể chế hóa chính thức. Theo đó, văn bằng số có giá trị pháp lý tương đương văn bằng giấy. Người học có thể sử dụng thông tin trích xuất từ cơ sở dữ liệu để thực hiện các thủ tục hành chính mà không cần xuất trình bản sao từ sổ gốc như trước.
Bộ GD&ĐT sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu văn bằng, chứng chỉ dùng chung toàn quốc nhằm phục vụ cấp văn bằng số, lưu trữ dữ liệu và công khai thông tin cấp phát. Việc cập nhật, công khai này không chỉ áp dụng với văn bằng cấp mới mà còn bao gồm cả các văn bằng, chứng chỉ đã được cấp trước khi Thông tư có hiệu lực.
Theo quy định, thông tin tra cứu từ cơ sở dữ liệu hoặc trên ứng dụng VNeID có thể được sử dụng thay cho bản sao từ sổ gốc và có giá trị xác minh văn bằng, chứng chỉ. Quy chế cũng yêu cầu việc cập nhật dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, chia sẻ, dùng chung", đồng bộ giữa văn bằng giấy và văn bằng số.
Thời gian cấp bằng được rút ngắn đáng kể. Cụ thể, bằng tốt nghiệp THPT bản giấy sẽ được cấp trong thời hạn tối đa 30 ngày, thay vì 75 ngày như trước. Riêng văn bằng, chứng chỉ số được cấp trong vòng 5 ngày kể từ khi có quyết định công nhận tốt nghiệp. Các thủ tục liên quan được cắt giảm giấy tờ, ưu tiên xử lý trên môi trường điện tử, không yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước.
Quy chế mới cũng mở rộng phạm vi điều chỉnh sang cả lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, bổ sung quy định về bằng trung học nghề, thay cho các quy định rải rác trước đây. Đồng thời, Bộ GD&ĐT không còn quy định cứng mẫu văn bằng đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp mà chỉ đưa ra các nội dung chính bắt buộc. Các cơ sở đào tạo được tự chủ thiết kế mẫu văn bằng, sổ gốc, phụ lục theo đặc thù riêng, trừ bằng tốt nghiệp THPT vẫn áp dụng mẫu thống nhất toàn quốc.
Một thay đổi quan trọng khác là bỏ quy định Bộ GD&ĐT trực tiếp in phôi văn bằng, chứng chỉ. Thẩm quyền in phôi được phân cấp cho Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan có thẩm quyền, phù hợp với chủ trương tăng cường tự chủ của các cơ sở giáo dục.
Quy chế cũng bổ sung quy định cho phép cấp phó ký văn bằng, chứng chỉ và ký bản sao nhằm giảm tải cho người đứng đầu đơn vị. Các tình huống đặc biệt như không còn sổ gốc, cơ quan cũ sáp nhập, chia tách hoặc giải thể cũng được quy định rõ cách xử lý để tránh phát sinh vướng mắc.
Đối với các tồn đọng liên quan đến bằng tốt nghiệp THCS đã cấp trước đây, Sở GD&ĐT được giao trách nhiệm xử lý. UBND cấp xã có trách nhiệm bàn giao sổ gốc và các tài liệu liên quan về Sở GD&ĐT trước ngày 31/5/2026 để thống nhất quản lý.
Với hàng loạt thay đổi từ bỏ bằng tốt nghiệp THCS, hợp thức hóa văn bằng số đến rút ngắn thời gian cấp bằng và tăng phân quyền, Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT được đánh giá là bước đi mạnh mẽ trong tiến trình chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực giáo dục.
Khánh Linh (theo , Thương hiệu và công luận)