Bệnh nhân nam, 28 tuổi, làm nhân viên kinh doanh. Ban ngày chạy doanh số, tối đến, cậu nhận thêm việc tự do để có thu nhập trả tiền thuê nhà và phụ giúp gia đình.
Suốt gần 1 năm, chàng trai 28 tuổi duy trì guồng quay làm việc từ sáng sớm đến khuya, ngủ 4-5 tiếng mỗi ngày. Cậu không than phiền về sự mệt mỏi, chỉ liên tục lo sợ mất việc, "tôi sợ không có đủ tiền vào cuối tháng"...
Đến khi vào khám, chuyên gia phát hiện chàng trai này đã xuất hiện các cơn hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở, nhiều lần tưởng mình bị bệnh tim. "Sau thăm khám, vấn đề cốt lõi lại là lo âu kéo dài và kiệt sức tinh thần. Trường hợp này rất điển hình cho áp lực của nhiều người trẻ hiện nay. Không phải họ làm việc vì đam mê, mà vì cảm giác nếu dừng lại thì mọi gánh nặng tài chính sẽ đổ xuống ngay lập tức", Thạc sĩ, Chuyên gia Tâm lý Hoàng Quốc Lân (Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) kể về trường hợp.
Ảnh minh họa: Internet
Đây không phải chuyện hiếm gặp.
"Thực tế tôi có tiếp nhận một bạn nữ 30 tuổi làm văn phòng. Ban đầu, bạn ấy nghĩ mình chỉ đang quá tải công việc nên thường xuyên mệt mỏi, mất ngủ và thiếu năng lượng. Vì vậy, bạn cố gắng uống cà phê nhiều hơn, làm việc nhiều hơn để vượt qua giai đoạn này", ThS Lân cho biết thêm.
Nhưng thực tế, các triệu chứng của cô ngày càng nặng: Mất ngủ liên tục nhiều tuần, sáng thức dậy đã thấy lo lắng, đi làm nhưng không thể tập trung, thường xuyên khóc một mình và cảm thấy bản thân thất bại dù vẫn hoàn thành công việc. Gia đình chia sẻ là bên ngoài cô vẫn đi làm bình thường, vẫn cười nói với đồng nghiệp. Khi đến khám, bệnh nhân đã ở giai đoạn trầm cảm kèm rối loạn lo âu. Đây là tình huống rất phổ biến vì nhiều người nhầm lẫn giữa mệt do làm việc nhiều với rối loạn sức khỏe tâm thần thực sự. Họ tiếp tục gồng gánh cho đến khi cơ thể và cảm xúc không còn khả năng thích nghi nữa.
Nhiều người trẻ 18-35 tuổi, là nhân viên văn phòng đang có biểu hiện rối loạn sức khỏe tâm thần
ThS Lân chia sẻ, hiện nay, anh tiếp nhận nhiều nhất là nhóm người trẻ từ 18–35 tuổi và nhân viên văn phòng. Bên cạnh áp lực công việc và tài chính, môi trường số cũng là một yếu tố đáng chú ý. Chẳng hạn, nhiều người liên tục nhận thông báo công việc ngoài giờ, cảm thấy phải phản hồi ngay lập tức, hoặc thường xuyên so sánh bản thân với hình ảnh thành công, hoàn hảo trên mạng xã hội. Về lâu dài, trạng thái căng thẳng liên tục này có thể dẫn đến kiệt sức tinh thần, lo âu và suy giảm sức khỏe tâm lý.
"Nhóm người trẻ đến khám hiện nay chủ yếu trong độ tuổi từ 18–35, đặc biệt là sinh viên, người mới đi làm và nhân viên văn phòng. Đây là giai đoạn có nhiều thay đổi quan trọng về học tập, nghề nghiệp, tài chính và các mối quan hệ cá nhân. Tôi cũng ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp làm việc trong các lĩnh vực có cường độ cao như công nghệ, truyền thông, tài chính hay kinh doanh tìm đến hỗ trợ tâm lý do áp lực kéo dài và khó cân bằng giữa công việc với cuộc sống cá nhân", chuyên gia cho hay.
Điểm chung của những trường hợp này là não bộ luôn ở trong trạng thái 'phải lo, phải gồng, phải đề phòng. Khi tình trạng đó kéo dài quá lâu, nó không còn đơn thuần là áp lực cuộc sống nữa mà có thể chuyển thành một rối loạn lo âu thực sự. Lúc đó, việc điều trị không nhằm giải quyết vấn đề tiền bạc, mà giúp người bệnh thoát khỏi trạng thái báo động kéo dài để có thể ngủ, hồi phục và lấy lại khả năng ứng phó với những khó khăn thực tế.
Ảnh minh họa: Internet
Khi nào bạn cần phải đi khám?
Nhiều người nghĩ phải đến khi suy sụp hoàn toàn mới cần gặp bác sĩ, nhưng thực tế không phải vậy. Stress trở thành vấn đề cần can thiệp khi nó kéo dài và bắt đầu làm thay đổi cuộc sống hàng ngày của bạn. Ví dụ, bạn mất ngủ liên tục nhiều tuần, sáng thức dậy đã thấy lo lắng, không còn tập trung làm việc, dễ cáu gắt với người thân, hoặc cơ thể thường xuyên xuất hiện các triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhank đau đầu, khó thở, đau dạ dày mà kiểm tra không thấy nguyên nhân thực thể rõ ràng. Đó là những tín hiệu rất thường gặp trong lâm sàng. "Tôi luôn chia sẻ vs bệnh nhân đừng đợi đến lúc sập nguồn mới đi khám. Càng được hỗ trợ sớm, việc điều trị càng nhẹ nhàng và hiệu quả hơn rất nhiều", ThS Lân nói.
Chuyên gia nhận định, cơ thể thường phát tín hiệu trước khi chúng ta nhận ra mình đang kiệt sức. Những dấu hiệu tôi gặp nhiều trong lâm sàng là mất ngủ kéo dài, sáng thức dậy vẫn mệt như chưa ngủ, khó tập trung, dễ cáu gắt, hay quên, thường xuyên hồi hộp hoặc cảm giác lo lắng vô cớ. Nhiều bệnh nhân còn mô tả rằng họ không còn cảm thấy niềm vui hay hứng thú với những việc từng yêu thích, cuối tuần cũng không hồi phục được năng lượng. Khi bạn phải dùng toàn bộ sức lực chỉ để hoàn thành những việc rất bình thường trong ngày, đó là lúc cơ thể đang nói rằng mình đã quá tải.
Điều đáng lo là stress kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động lên toàn bộ cơ thể. Người bệnh có thể rơi vào mất ngủ mạn tính, rối loạn lo âu, trầm cảm, cơn hoảng loạn hoặc kiệt sức nghề nghiệp. Tôi từng gặp những bệnh nhân ban đầu chỉ thấy áp lực công việc, nhưng sau nhiều tháng không can thiệp, họ không còn khả năng tập trung, hiệu suất giảm mạnh, các mối quan hệ rạn nứt và phải nghỉ việc để điều trị. Vì vậy, sức khỏe tâm thần cũng giống như sức khỏe thể chất: Phát hiện và điều trị sớm luôn dễ dàng hơn rất nhiều.
ThS Lân cho rằng, điều quan trọng nhất là người trẻ cần cho phép bản thân sống thực tế hơn với hoàn cảnh hiện tại. Trong giai đoạn kinh tế khó khăn, không phải ai cố gắng nhiều hơn cũng sẽ đạt kết quả như mong muốn. Vì vậy, thay vì liên tục tự trách bản thân chưa đủ giỏi, chưa đủ thành công, hãy học cách điều chỉnh kỳ vọng cho phù hợp với nguồn lực mình đang có.
Thạc sĩ, Chuyên gia Tâm lý Hoàng Quốc Lân đang tư vấn cho bệnh nhân bị rối loạn sức khỏe tâm thần. (Ảnh: BV)
Hạnh phúc đôi khi không nằm ở việc có thêm bao nhiêu, mà ở việc bớt phải sống trong cảm giác mình luôn thiếu và luôn phải cố. Khi một người học được cách chấp nhận hoặc bằng lòng rằng mình không cần hoàn hảo, không cần thắng cuộc đua với tất cả mọi người, sức khỏe tinh thần thường cải thiện rất nhiều.
"Bạn không cần phải cố gắng mạnh mẽ bất kỳ lúc nào cả. Tôi gặp rất nhiều bệnh nhân đến khám với cùng một câu chuyện: Họ đã cố chịu đựng quá lâu. Họ cố làm thêm giờ, cố kiếm thêm thu nhập, cố tỏ ra ổn trước gia đình, đồng nghiệp, bạn bè. Nhưng bên trong là mất ngủ, lo âu, kiệt sức và cảm giác lúc nào cũng phải chiến đấu để không bị tụt lại.
Điều đáng buồn là nhiều người chỉ cho phép bản thân nghỉ ngơi khi cơ thể đã quấ tải. Họ nghĩ rằng mệt là do mình chưa cố đủ, buồn là do mình yếu đuối, xin giúp đỡ là làm phiền người khác. Thực ra không phải vậy. Có những giai đoạn trong cuộc sống, mục tiêu quan trọng nhất không phải là kiếm nhiều tiền hơn, thăng tiến nhanh hơn hay chứng minh điều gì với ai cả. Mà là giữ cho mình ngủ được, ăn được, còn cảm thấy niềm vui với cuộc sống và còn đủ năng lượng để yêu thương những người xung quanh. Bạn không phải là một cỗ máy. Bạn không cần đạt được mọi thứ cùng một lúc. Và đôi khi, nghỉ ngơi không phải là bỏ cuộc. Đó là cách để mình có thể đi tiếp một chặng đường dài hơn", chuyên gia nhắn nhủ.
Theo CNN, một nghiên cứu mới đây cho thấy vào năm 2023, gần 1,2 tỷ người trên thế giới mắc các rối loạn tâm thần, tăng tới 95,5% so với năm 1990. Trong số đó, lo âu và trầm cảm là 2 tình trạng tăng mạnh nhất, đồng thời cũng là những rối loạn phổ biến nhất trong năm 2023. Đứng thứ ba là nhóm rối loạn nhân cách không đi kèm với các rối loạn tâm thần hay lạm dụng chất kích thích khác. Nghiên cứu được công bố vào thứ 5 trên tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet, cũng cho thấy xu hướng của 12 loại rối loạn tâm thần khác nhau theo độ tuổi, giới tính, khu vực sinh sống và các yếu tố xã hội ở 204 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các tác giả cho rằng, điều này cho thấy "thế giới đang bước vào một giai đoạn đáng lo ngại hơn nữa, khi gánh nặng rối loạn tâm thần ngày càng trầm trọng trên toàn cầu". |