Năm 2026 là năm đầu tiên Bộ GD-ĐT sử dụng thêm công cụ rubric trong chấm thi tự luận môn Ngữ văn tốt nghiệp THPT. Đây là điểm mới đáng chú ý vì Ngữ văn là môn tự luận duy nhất trong kỳ thi, đồng thời cũng là môn có đặc thù khó lượng hóa hơn các môn trắc nghiệm.
Ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), cho biết Bộ GD-ĐT đã họp với 34 giám đốc sở GD-ĐT để quán triệt việc chấm thi nhằm tăng tính khách quan, công bằng. Có một sự đổi mới lớn trong chấm thi môn Ngữ văn năm nay, đó là lần đầu tiên sẽ chấm thi bằng phương pháp Rubric.
Theo ông Hà, việc ứng dụng Rubric là cách thức chấm đảm bảo tính công bằng tốt hơn, giảm tính chủ quan của giám khảo trong quá trình chấm. Rubric trong đánh giá môn ngữ văn là bảng mô tả tiêu chí chấm điểm chi tiết, đóng vai trò như thước đo chuẩn hóa giúp giáo viên (GV) chấm điểm khách quan, đồng thời giúp thí sinh (TS) biết rõ các yêu cầu cần đạt để hoàn thiện bài viết hoặc bài nói của mình. Bộ GD-ĐT đã triển khai tập huấn GV toàn quốc về chấm thi tự luận bằng rubric.
Về công tác chấm thi môn Ngữ văn, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng cho biết Bộ GD-ĐT đã quán triệt yêu cầu bảo đảm khách quan, công bằng và thống nhất trong toàn quốc.
Bộ GD-ĐT cũng sẽ yêu cầu các địa phương cập nhật tình hình chấm thi tự luận môn Ngữ văn theo từng ngày. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được rà soát ngay.
Theo Thứ trưởng, Bộ GD-ĐT luôn lắng nghe đầy đủ các ý kiến phản hồi của xã hội.
“Đề thi mở thì đáp án cũng mở. Chúng tôi tôn trọng những bài làm thể hiện quan điểm riêng, thậm chí phản biện lại vấn đề đặt ra trong đề thi nếu lập luận hợp lý, thuyết phục. Bộ khuyến khích học sinh thể hiện tư duy, chính kiến và khả năng phản biện của mình”, ông Thưởng nhấn mạnh.
Về công tác chấm thi môn Ngữ văn, Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng cho biết Bộ GDĐT đã quán triệt yêu cầu bảo đảm khách quan, công bằng và thống nhất trong toàn quốc.
Chia sẻ thêm về vấn đề chấm thi, ông Phạm Ngọc Thưởng, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, khẳng định lãnh đạo Bộ đã có những chỉ đạo để việc chấm thi đảm bảo khách quan, công bằng toàn diện. "Bộ đã yêu cầu các tỉnh chấm thi môn Ngữ văn phải cập nhật báo cáo tiến độ và kết quả từng buổi chấm thi. Nếu thấy có hiện tượng bất thường như túi bài đó hôm đó chấm nhiều điểm cao quá hoặc nhiều điểm thấp thì phải cho kiểm tra lại", ông Thưởng nêu.
Ông Thưởng cũng cho biết thêm, Bộ đã có quyết định thành lập ban chấm thẩm tra đột xuất bất cứ hội đồng nào và điều này đã được quán triệt trong hội nghị giám đốc sở. "Hướng tới kết quả phải đảm bảo khách quan công bằng nhất có thể", ông Thưởng nhấn mạnh.
“Nếu phát hiện một túi bài thi có số lượng điểm cao bất thường hoặc có dấu hiệu không thống nhất trong đánh giá, hội đồng sẽ tổ chức chấm kiểm tra, chấm thẩm tra theo quy định”, ông Thưởng cho biết.
Trước đó, PGS.Bùi Mạnh Hùng, Điều phối viên chính, Ban phát triển Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cũng đề xuất cần xây dựng rubric để làm cơ sở cho đáp án mở với môn Ngữ văn. GV cần được tập huấn kỹ trước khi tham gia chấm thi và cần tổ chức các buổi chấm mẫu dựa trên tiêu chí để giảm thiểu sự chênh lệch giữa các tỉnh thành và giữa các giám khảo.
Điểm đáng chú ý của cách chấm bằng phương pháp rubric là có thể tạo thêm “không gian an toàn” cho những bài viết có hướng tiếp cận khác biệt. Một thí sinh không nhất thiết phải viết giống đáp án mẫu mới được đánh giá cao.
Nếu bài làm xác định đúng vấn đề, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phù hợp và diễn đạt sáng rõ, bài viết vẫn có cơ sở để đạt điểm tốt. Đây cũng là hướng đánh giá phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục: Khuyến khích học sinh học hiểu, biết suy nghĩ độc lập, thay vì chỉ học thuộc văn mẫu. Tuy nhiên, việc áp dụng rubric cũng đặt ra không ít thách thức. Khi tiêu chí chấm điểm được chia nhỏ, giám khảo cần được hướng dẫn thống nhất để hiểu đúng từng mức độ đánh giá. Nếu mỗi người hiểu tiêu chí theo một cách khác nhau, Rubric có thể không phát huy được ưu điểm vốn có là giảm tính chủ quan trong chấm thi.
Việc chấm thi môn Ngữ văn bằng rubric là bước chuyển đáng chú ý trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, phù hợp với định hướng đổi mới kiểm tra, đánh giá đúng năng lực học sinh theo Chương trình GDPT 2018. Nếu được triển khai hiệu quả, phương pháp này không chỉ giúp việc chấm điểm trở nên rõ ràng và thuyết phục hơn, mà còn góp phần thay đổi cách dạy và học Ngữ văn trong nhà trường.
Hiểu một cách đơn giản, rubric là bảng mô tả các tiêu chí chấm điểm cụ thể, trong đó mỗi tiêu chí được chia thành nhiều mức độ đạt được. Thay vì chỉ xác định bài làm có đáp ứng yêu cầu hay không, Rubric cho biết thí sinh đáp ứng yêu cầu ấy ở mức nào: Chưa đạt, gần đạt yêu cầu, đạt yêu cầu, vượt yêu cầu… Nhờ đó, người chấm có căn cứ rõ ràng hơn khi đánh giá, còn người học cũng hiểu cụ thể mình cần cải thiện điều gì.
Quỳnh Chi (t/h)