Theo báo Matichon ngày 10/11, Đại học Công nghệ Suranaree (SUT) tại tỉnh Nakhon Ratchasima, Thái Lan đang trở thành tâm điểm tranh luận sau khi lựa chọn dịch vụ vận tải sử dụng 9 xe buýt điện nhập khẩu từ Việt Nam, với thời hạn hợp đồng 5 năm và tổng giá trị 63,72 triệu baht.
Điều khiến dư luận Thái Lan đặt câu hỏi là nước này đã có các nhà máy sản xuất xe buýt điện, nhưng một trường đại học chuyên về khoa học và công nghệ lại lựa chọn dịch vụ sử dụng phương tiện nhập khẩu.
Tranh cãi còn xuất phát từ một bức thư ngỏ của giảng viên gửi ban lãnh đạo SUT. Theo Matichon, vị giảng viên cho rằng vấn đề không đơn thuần nằm ở việc quy trình đấu thầu có tuân thủ quy định hay không. Người này đề cập đến việc trường từng được cấp kinh phí nghiên cứu và phát triển hệ thống xe buýt điện cùng một doanh nghiệp lớn trong nước, đồng thời đặt câu hỏi vì sao những kết quả nghiên cứu đó không được tạo điều kiện thử nghiệm thực tế.
Trên thực tế, tháng 7/2024, SUT từng ký thỏa thuận với PTT Oil and Retail Business (OR), doanh nghiệp năng lượng lớn của Thái Lan, để thử nghiệm một xe buýt điện 40 chỗ. Chương trình hướng đến thu thập dữ liệu tiêu thụ năng lượng, so sánh chi phí vận hành với xe động cơ đốt trong và nghiên cứu phương án thuê xe điện.
Vì sao cơ chế ưu tiên hàng Thái Lan không được áp dụng?
Trước những ý kiến trái chiều, ngày 9/11, Đại học Công nghệ Suranaree đã công bố văn bản giải trình chính thức về quá trình lựa chọn nhà thầu.
Nhà trường khẳng định gói thầu trị giá 63,72 triệu baht là hợp đồng thuê dịch vụ vận tải trong 5 năm, bao gồm phương tiện, tài xế và công tác bảo dưỡng, thay thế hợp đồng cũ đã hết hạn. Đây không phải khoản tiền mua riêng 9 chiếc xe buýt điện.
Theo SUT, việc thuê ngoài dịch vụ vận tải đã được áp dụng từ lâu nhằm giảm chi phí sở hữu tài sản và gánh nặng bảo dưỡng dài hạn.
Đối với gói thầu lần này, hồ sơ mời thầu cho phép nhà thầu sử dụng xe buýt điện sản xuất, lắp ráp tại Thái Lan từ các nhà máy đạt ISO 9001 hoặc xe nhập khẩu đáp ứng đầy đủ quy định kỹ thuật, đăng ký và lưu hành tại nước này.
Đặc biệt, nhà trường cho biết đã đưa cơ chế ưu tiên hàng nội địa vào hồ sơ đấu thầu điện tử công bố ngày 6/3/2026.
Theo điều khoản 6.9, nhà thầu đề xuất sản phẩm có chứng nhận Made in Thailand (MiT) do Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan cấp sẽ được ưu tiên lựa chọn nếu giá chào cao hơn giá thấp nhất không quá 5%. Tuy nhiên, cả hai nhà thầu tham gia đều không đề xuất xe buýt điện có chứng nhận MiT. Do đó, không đơn vị nào đủ điều kiện hưởng ưu đãi này.
SUT khẳng định kết quả cuối cùng được xác định theo nguyên tắc lựa chọn nhà thầu đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và có giá chào thấp nhất, phù hợp với quy định mua sắm công của Thái Lan.
Xe buýt điện Việt Nam cạnh tranh tại thị trường Thái Lan
Những chiếc xe buýt điện được đưa vào sử dụng tại SUT mang thương hiệu Kim Long Motor của Việt Nam.
Trước đó, ngày 18/9, Công ty Cổ phần Kim Long Motor Huế công bố xuất khẩu 9 xe buýt điện sang Thái Lan. Đây là lô xe đầu tiên trong hợp đồng cung cấp tổng cộng 113 xe cho Công ty TNHH INNOPOWER, dự kiến bàn giao trong năm 2026. INNOPOWER là liên doanh được thành lập bởi ba doanh nghiệp năng lượng lớn của Thái Lan gồm Cơ quan Phát điện Thái Lan (EGAT), RATCH Group và EGCO Group.
Dòng xe buýt điện Kim Long xuất khẩu sang Thái Lan dài khoảng 8 m, có sức chứa 30 hành khách, sử dụng pin BYD dung lượng hơn 138 kWh và được nhà sản xuất công bố có thể di chuyển gần 300 km sau mỗi lần sạc.
Trong khi đó, ngành sản xuất xe buýt điện Thái Lan cũng đang thúc đẩy cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu. Ngày 11/11, báo Kaohoon dẫn thông tin từ NEX Point, doanh nghiệp sản xuất xe điện Thái Lan, cho biết công ty đang cung cấp các mẫu xe buýt điện sản xuất, lắp ráp tại nhà máy Absolute Assembly ở tỉnh Chachoengsao. NEX khẳng định có sản phẩm được cấp chứng nhận Made in Thailand và một số mẫu xe có thể giao trong vòng một tháng.
Doanh nghiệp này cũng xác định các trường học, đại học và đơn vị vận tải là những thị trường mục tiêu.