Nghịch lý thiếu giáo viên: Có biên chế nhưng địa phương chưa mạnh dạn tuyển

Một số địa phương chưa mạnh dạn tuyển dụng

Tại Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo sáng 20/9, đại biểu Nguyễn Thị Thùy Trang (đoàn Hưng Yên) nêu thực tế cả nước hiện có khoảng 40.000 chỉ tiêu biên chế giáo viên được giao nhưng chưa tuyển dụng được do nhiều nguyên nhân. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân lớn nhất của tình trạng này.

Theo bà Trang, dù có chỉ tiêu biên chế nhưng nhiều nơi vẫn thiếu giáo viên. Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng biên chế mà còn ở việc chỉ tiêu được giao có thực sự sát nhu cầu của từng địa bàn, trường và cấp học hay không. 

"Nếu định mức chưa sát thực tế, nơi thiếu vẫn có thể tiếp tục thiếu và khả năng điều tiết lại khó khăn", đại biểu nêu vấn đề.

Bà cũng phản ánh những vướng mắc về vị trí việc làm, chế độ thỉnh giảng, hợp đồng giáo viên khiến cơ sở khó linh hoạt xử lý tình trạng thiếu giáo viên, đặc biệt ở các vị trí ngoại ngữ, tin học, tư vấn tâm lý học đường và công tác xã hội.

Nữ đại biểu cho rằng nếu không có hướng dẫn đủ cụ thể, cơ sở sẽ khó "dám làm". Do đó, bên cạnh cơ chế linh hoạt, cần có nguồn lực để các cơ sở giáo dục thực hiện việc hợp đồng, chi trả và giải quyết tình trạng thiếu giáo viên.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu rõ, việc thừa - thiếu giáo viên hiện nay được xác định theo định mức biên chế.

Trên thực tế, tại những nơi thiếu giáo viên, các địa phương phải tuyển thêm giáo viên hợp đồng hoặc tăng sĩ số học sinh trong lớp. Vì vậy, theo Bộ trưởng, không hẳn các trường không có giáo viên đứng lớp, nhưng việc phải sử dụng giáo viên hợp đồng hoặc tăng sĩ số sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn (Ảnh: Media Quốc hội).

Tư lệnh ngành Giáo dục cho hay, một trong những nguyên nhân của tình trạng thiếu giáo viên là dù đã được giao biên chế, nhiều địa phương vẫn chưa tuyển dụng hết. "Đã có biên chế nhưng các địa phương chưa tuyển dụng, còn khoảng 46.000 chưa tuyển dụng", Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng lý giải, một mặt các địa phương có nhu cầu tuyển giáo viên, mặt khác lại chịu áp lực giảm biên chế chung trong toàn hệ thống, trong khi đội ngũ giáo viên chiếm tỉ lệ lớn trong tổng biên chế.

"Một số địa phương cũng chưa mạnh dạn tuyển dụng. Thời gian vừa rồi, khá nhiều địa phương tuyển đồng bộ khoảng 2.000 - 3.000 giáo viên, song cũng có nơi chưa kịp tuyển dụng", Bộ trưởng nêu thực tế.

Một nguyên nhân khác thừa, thiếu giáo viên cục bộ do biến động dân cư. Có nơi thiếu, có nơi thừa nhưng việc điều chuyển, luân chuyển giáo viên chưa được thực hiện kịp thời.

Cùng với đó, thừa thiếu cục bộ giữa các cấp học, môn học và giữa các trường. Theo định mức, có thể trường này thiếu một phần giáo viên trong khi trường khác lại thừa tương ứng. Sự chênh lệch trong phân bổ đội ngũ cũng dẫn tới tình trạng thừa, thiếu.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn dẫn Nghị quyết 248/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó giao giám đốc sở Giáo dục và Đào tạo quyền tuyển dụng, luân chuyển, điều động đội ngũ giáo viên.

Bộ trưởng đánh giá đây là giải pháp quan trọng để xử lý tình trạng thừa, thiếu cục bộ.

"Thời gian qua, một số địa phương tổ chức tuyển dụng tập trung, tuyển một lần theo các chỉ tiêu và nhu cầu của các trường. Cách làm này mang lại nhiều thuận lợi, đồng thời giúp người dự tuyển có thêm lựa chọn", Bộ trưởng nói.

Trong khi đó, Bộ trưởng cho rằng việc một số địa phương phân cấp cho xã, phường tuyển dụng giáo viên là chưa phù hợp với Nghị quyết 248.

Bộ trưởng phân tích, nếu một tỉnh, thành phố có hơn 100 xã, phường và mỗi đơn vị đều tổ chức tuyển dụng thì phải thành lập hơn 100 hội đồng, tổ chức hơn 100 kỳ tuyển dụng. Trong khi đó, từng địa bàn có nhu cầu khác nhau nhưng số chỉ tiêu có hạn, dẫn tới khó tuyển đủ giáo viên.

Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị các địa phương cần thực hiện đồng bộ, thống nhất, để Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tuyển dụng, luân chuyển chung.

22.000 hiệu trưởng, hiệu phó quay lại đứng lớp

Liên quan việc sắp xếp các trường lớp, Bộ trưởng cho biết khoảng 33.000 hiệu trưởng thuộc diện phải sắp xếp, bố trí lại. Trong số này, các địa phương đã bố trí khoảng 22.000 người trở lại làm giáo viên, số còn lại tiếp tục được bố trí.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng định mức mới về đội ngũ giáo viên, dự kiến ban hành vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10.

Định mức mới sẽ tính đến đặc thù dạy học hai buổi, từng địa bàn, vùng miền, cấp học, môn học. Theo cách tính mới cũng căn cứ vào cả quy mô học sinh và sĩ số lớp.

Theo tính toán của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với cách tính mới, số giáo viên còn thiếu so với định mức và số lượng thực tế sẽ ở mức trên 43.000 người.

22.000 hiệu trưởng, hiệu phó quay lại đứng lớp (Ảnh: Hữu Thắng).

"Con số này gần tương đương số giáo viên đang làm việc theo hợp đồng, đồng thời cũng gần với số biên chế giáo viên các địa phương đã được giao nhưng chưa tuyển dụng. Thời gian tới, nếu cấp có thẩm quyền giao số biên chế như năm 2025, các địa phương tuyển dụng thì về cơ bản có thể giải quyết bài toán thiếu giáo viên", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói.

Đối với tình trạng thiếu cục bộ giáo viên tiếng Anh, nghệ thuật, âm nhạc và các môn năng khiếu, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hướng dẫn địa phương triển khai một số giải pháp.

Như các trường có thể ký hợp đồng với nghệ nhân, huấn luyện viên từ bên ngoài để tham gia giảng dạy.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đặc biệt đối với các môn tiếng Anh, tin học và năng lực số.

"Ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn có thể phát huy hiệu quả lâu dài", Bộ trưởng nói.

Ông cũng cho rằng cần có chế độ, chính sách phù hợp để thu hút giáo viên ở những môn học khó tuyển. Các lĩnh vực như tiếng Anh, nghệ thuật, âm nhạc có nhiều cơ hội việc làm ngoài ngành giáo dục nên việc thu hút nhân lực vào trường học không dễ dàng.

"Vì vậy, bên cạnh các giải pháp về tuyển dụng, hợp đồng và ứng dụng công nghệ, chính sách đãi ngộ phù hợp với đội ngũ này cũng là vấn đề cần được quan tâm", Bộ trưởng cho hay.