TS.Trần Công Phàn: AI chỉ là công cụ, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người

Ngày 22/8, tọa đàm “AI tác động thế nào đến nghề luật?” và lễ ra mắt Nền tảng Nhịp cầu Luật sư do Trung tâm Tư vấn pháp luật tại Tp.HCM (Hội Luật gia Việt Nam) tổ chức. Sự kiện có sự tham gia của TS. Trần Công Phàn, Phó Bí thư Đảng ủy - Phó Chủ tịch thường trực Hội Luật gia Việt Nam cùng nhiều luật sư, luật gia đến từ các cơ quan, tổ chức và công ty luật.

AI không làm giảm vai trò của luật sư

Phát biểu chào mừng, Luật gia, Luật sư Đặng Đình Thịnh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật tại Tp.HCM (Hội Luật gia Việt Nam), người sáng lập Nền tảng Nhịp cầu Luật sư, cho rằng AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đã hiện diện trong đời sống, làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và ra quyết định.

Luật gia, Luật sư Đặng Đình Thịnh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Luật gia Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật tại Tp.HCM (Hội Luật gia Việt Nam).

Theo Luật gia, Luật sư Đặng Đình Thịnh, AI có thể giúp tìm kiếm thông tin nhanh hơn, xử lý hồ sơ hiệu quả và giảm các công việc lặp lại. Tuy nhiên, AI có thể đưa ra câu trả lời nhanh nhưng chưa chắc chính xác; có thể mô phỏng lập luận nhưng không thể thay thế lương tri, bản lĩnh và trách nhiệm của người hành nghề luật.

“AI không làm giảm vai trò của luật sư. AI buộc luật sư phải nâng tầm vai trò của mình”, Luật gia, Luật sư Đặng Đình Thịnh nhấn mạnh.

Theo ông, phía sau mỗi hồ sơ không chỉ là các điều khoản pháp luật mà còn là quyền lợi, danh dự, thậm chí số phận của một con người. Vì vậy, ứng dụng AI cần được thực hiện cởi mở nhưng tỉnh táo, đổi mới phương thức hành nghề nhưng không đánh đổi đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp.

Ông cho rằng thước đo cuối cùng của tiến bộ công nghệ là việc người dân có được tiếp cận pháp luật dễ dàng hơn, được bảo vệ tốt hơn và thêm tin tưởng vào công lý hay không.

“Công nghệ có thể thay đổi cách chúng ta hành nghề, nhưng không thể thay đổi sứ mệnh của nghề luật: thượng tôn pháp luật, bảo vệ công lý và phụng sự con người”, ông Thịnh nói.

Phát biểu chỉ đạo, TS. Trần Công Phàn, Phó Bí thư Đảng ủy - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia Việt Nam, cho biết với hơn 100.000 hội viên, Hội Luật gia Việt Nam đang tham gia nhiều lĩnh vực như xây dựng chính sách, pháp luật; bảo vệ pháp luật; tuyên truyền, phổ biến pháp luật; tư vấn, trợ giúp pháp lý và hòa giải.

TS. Trần Công Phàn, Phó Bí thư Đảng ủy – Phó Chủ tịch thường trực Hội Luật gia Việt Nam

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, việc ứng dụng công nghệ có thể giúp lực lượng này nâng cao hiệu quả công việc, rút ngắn thời gian xử lý và tiếp cận thông tin nhanh hơn.

Tuy nhiên, TS. Trần Công Phàn lưu ý các vấn đề về tính chính xác, khả năng kiểm soát và bảo mật thông tin cần được đặc biệt quan tâm. AI chỉ là công cụ, còn hiệu quả và trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người sử dụng.

TS. Trần Công Phàn đánh giá cao việc tổ chức tọa đàm và ra mắt Nền tảng Nhịp cầu Luật sư, đồng thời khuyến khích các đơn vị, tổ chức nghề nghiệp chủ động có những sáng kiến để ứng dụng AI hiệu quả trong hoạt động pháp luật.

TS. Trần Công Phàn tặng hoa chúc mừng ra mắt Nền tảng Nhịp cầu Luật sư.

Tốc độ AI càng cao, trách nhiệm càng lớn

Tại tọa đàm, TS. Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam cho rằng, AI đang tạo ra sự thay đổi lớn về năng suất lao động. Tuy nhiên, hiệu quả của công nghệ phụ thuộc trước hết vào cách con người sử dụng.

Theo ông, nhiều người hiện mới dừng lại ở việc đặt câu hỏi và nhận câu trả lời từ AI. Trong khi đó, ở góc độ doanh nghiệp, AI có thể được tích hợp sâu vào quy trình, giúp xử lý khối lượng công việc trước đây cần nhiều nhân sự và thời gian.

TS. Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam.

Ông dẫn chứng có những công việc trước đây một nhóm nhân sự phải mất nhiều ngày hoặc nhiều tuần để xử lý, nhưng khi ứng dụng AI đúng cách, thời gian có thể rút xuống chỉ còn vài giờ. Dù vậy, tốc độ không đồng nghĩa với độ chính xác.

“AI làm sai thì không phải AI nói dối. AI cho ra kết quả sai có thể xuất phát từ dữ liệu mà chúng ta cung cấp hoặc cách chúng ta đặt câu hỏi”, ông Quý phân tích.

Theo ông, một trong những rủi ro lớn nhất là tình trạng dữ liệu đầu vào không chính xác hoặc câu hỏi không phù hợp dẫn đến kết quả sai. Đáng chú ý, AI có thể trình bày thông tin sai lệch một cách rất mạch lạc, khiến người dùng dễ tin rằng đó là kết quả chính xác.

Với lĩnh vực pháp luật, đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm. Người hành nghề có thể sử dụng AI để tìm kiếm, tổng hợp và phân tích thông tin nhưng phải kiểm chứng trước khi sử dụng.

“Thách thức lớn nhất không phải là biết sử dụng AI, mà là phải biết những dữ liệu, những kết quả AI trả cho chúng ta có sử dụng được hay không”, TS. Trần Quý nhấn mạnh.

Luật sư, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nam, Giám đốc EPLegal trao đổi tại tọa đàm.

Cùng quan điểm, Luật sư, Tiến sĩ Nguyễn Trung Nam, Giám đốc EPLegal, cho rằng tranh luận AI có thay thế luật sư hay không đã không còn là câu chuyện mới. Thách thức hiện nay chuyển sang câu hỏi: khi AI giúp luật sư làm việc nhanh và nhiều hơn, trách nhiệm của người luật sư sẽ được xác định như thế nào?

Theo ông, trước đây một luật sư có thể xử lý một lượng hồ sơ nhất định trong một khoảng thời gian nhất định. Với AI, luật sư có thể đồng thời xử lý khối lượng tài liệu rất lớn trong thời gian ngắn.

Theo ông, đây là bài toán lớn đối với giới luật sư khi sản phẩm do AI hỗ trợ tạo ra có thể chứa sai sót nhưng người sử dụng vẫn phải chịu trách nhiệm.

Luật sư Trần Đình Dũng, Đoàn Luật sư Tp.HCM cũng cảnh báo người làm công tác tư vấn pháp luật không thể phó mặc hoàn toàn cho AI. Bản thân ông có sử dụng AI trong công việc nhưng luôn kiểm tra, đối chiếu lại những thông tin, đặc biệt là các văn bản pháp luật.

Ông cho rằng AI thường đưa ra câu trả lời mang tính khái quát, trong khi tư vấn pháp luật lại phụ thuộc vào những tình tiết rất cụ thể của từng vụ việc.

Luật sư Trần Đình Dũng, Đoàn Luật sư Tp.HCM.

“AI có thể đưa ra những câu trả lời rất thuyết phục, nhưng chỉ ở góc độ chung chung, trong khi các vụ việc tư vấn có nhiều tình tiết riêng biệt”, Luật sư Dũng nói.

Ông dẫn lại một vụ việc tại Mỹ, trong đó hai luật sư sử dụng AI hỗ trợ soạn văn bản nhưng công cụ này đã tạo ra những án lệ không có thật, khiến chính các luật sư phải chịu trách nhiệm.

Theo ông, đây là lời cảnh báo rõ ràng rằng AI có thể hỗ trợ công việc nhưng không thể thay thế trách nhiệm kiểm chứng của luật sư.

Tại tọa đàm, Luật sư Trần Đình Dũng cũng trình bày sơ lược tham luận của Luật gia, Luật sư Nguyễn Văn Hậu, nguyên Phó Chủ tịch Hội Luật gia Tp.HCM, hiện là Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Tp.HCM.

Tham luận tập trung vào ba vấn đề: bản chất của trí tuệ nhân tạo, những bước tiến của khung pháp lý và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Theo đó, AI có thể tạo ra những giá trị đột phá về mặt kỹ thuật, nhưng nguyên tắc quan trọng vẫn là lấy con người làm trung tâm. Cùng với sự phát triển của AI, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, trong đó có các quy định về trách nhiệm pháp lý và chế tài khi việc ứng dụng AI gây thiệt hại.

Tham luận cũng đặt ra yêu cầu đối với luật sư khi sử dụng AI: không thể đổ trách nhiệm cho công cụ hay “trợ lý số” khi sản phẩm tư vấn xảy ra sai sót. Trách nhiệm nghề nghiệp vẫn thuộc về người trực tiếp thực hiện và cung cấp dịch vụ pháp lý.

Toàn cảnh tọa đàm.

Luật gia Nguyễn Văn Hậu cho rằng AI không phải mối đe dọa mà là động lực để giới luật sư, các cơ sở đào tạo luật đổi mới tư duy, nâng cao năng lực công nghệ và giữ vững đạo đức nghề nghiệp.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy AI mở ra cơ hội nâng cao năng suất, khả năng tiếp cận pháp luật, nhưng đồng thời đòi hỏi con người phải tăng cường kiểm soát, kiểm chứng và chịu trách nhiệm. AI có thể thay đổi cách hành nghề nhưng chưa thể thay thế con người trong những quyết định gắn với công lý.

Hội Luật gia Quảng Trị góp ý 103 dự thảo, tham gia hoàn thiện chính sách

Xác định tham gia xây dựng chính sách, pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, Hội Luật gia tỉnh Quảng Trị đã chủ động phát huy vai trò chuyên môn, tích cực đóng góp vào quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật ở địa phương và Trung ương.