125.000 học sinh Hà Nội thi vào lớp 10: “Kỳ thi của con nhưng người chịu áp lực hơn lại là cha mẹ”

Nhà báo - nhà văn Hoàng Anh Tú cho rằng, đó là trạng thái tâm lý rất phức tạp, vừa lo cho tương lai của con, vừa áp lực vì những kỳ vọng, sự so sánh và cả nỗi sợ bị xã hội đánh giá.

Bên ngoài trường thi

Sáng 30/5, gần 125.000 học sinh Hà Nội bước vào ngày thi đầu tiên của kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập.

Tại nhiều điểm thi, sau khi tiếng trống báo giờ làm bài vang lên, không ít phụ huynh vẫn nán lại trước cổng trường. Dưới cái nắng đổ lửa, họ liên tục hướng mắt về phía dãy phòng thi dù biết mình không thể làm gì hơn ngoài chờ đợi.

"Tôi áp lực lắm, cảm giác còn áp lực hơn cả con", chị Huyền, một phụ huynh có con dự thi tại điểm thi THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam chia sẻ. Theo chị, kỳ thi này không chỉ là cuộc kiểm tra năng lực của con, mà còn là kết quả của nhiều năm đồng hành, định hướng và đầu tư của cả gia đình.

Nhiều phụ huynh có nhà chỉ cách điểm thi vài phút đi xe máy nhưng vẫn không muốn rời đi. "Dù có đi thì trái tim cũng đã đặt ở đây rồi", một người mẹ nói.

Khung cảnh ấy lặp lại ở hầu hết các điểm thi. Hàng trăm nghìn học sinh bước vào phòng thi, cũng là lúc hàng trăm nghìn bậc cha mẹ bước vào những giờ phút căng thẳng của riêng mình.

Điều gì khiến một kỳ thi của những đứa trẻ 15 tuổi có thể tạo ra áp lực lớn đến vậy cho người lớn? Họ thực sự lo cho tương lai của con, hay còn áp lực nào khác?

"Kỳ thi của con, nhưng cha mẹ còn áp lực hơn"

Theo nhà báo - nhà văn Hoàng Anh Tú, nếu tạm gác câu chuyện thiếu trường công hay áp lực cạnh tranh, kỳ thi lớp 10 thực chất là một "ngã rẽ đầu đời" rất đặc biệt. Khác với kỳ thi đại học khi học sinh đã trưởng thành hơn và có nhiều cơ hội lựa chọn, ở tuổi 15, nhiều gia đình vẫn xem đây là một cột mốc quan trọng không muốn bỏ lỡ.

Nhà báo - nhà văn Hoàng Anh Tú

Thực tế, không ít học sinh khá bình thản với tâm lý "đỗ thì tốt, còn nếu không cũng sẽ có bố mẹ lo". Vì thế, người chịu áp lực nhiều hơn đôi khi lại chính là cha mẹ. Đặc biệt là những phụ huynh luôn cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm lớn nhất cho tương lai của con.

"Khi mang tâm lý 'trách nhiệm tuyệt đối', cha mẹ dễ nhìn kết quả kỳ thi của con như một sự phản chiếu của chính mình. Nếu con không đạt được điều mong muốn, họ không chỉ lo cho con mà còn tự chất vấn những nỗ lực, sự định hướng và đồng hành của bản thân", Nhà văn Hoàng Anh Tú chia sẻ.

Nói cách khác, nhiều phụ huynh không chỉ chờ đợi kết quả của một kỳ thi. Họ đang vô thức xem đó như một dấu mốc để đánh giá hành trình nuôi dạy và đồng hành cùng con suốt nhiều năm qua.

"Sự quan tâm từ xã hội, vô tình thành áp lực"

Nhưng theo ông Hoàng Anh Tú, áp lực của nhiều phụ huynh không chỉ đến từ câu chuyện học tập hay tương lai của con.

"Phải rất thẳng thắn để thừa nhận rằng, không ít cha mẹ hôm nay không chỉ lo cho con mà còn chịu sức ép từ những kỳ vọng và ánh nhìn xung quanh", ông nói.

Ngày công bố điểm thi, những câu hỏi từ họ hàng, bạn bè, đồng nghiệp hay hàng xóm như "cháu được bao nhiêu điểm?", "đỗ trường nào?" thường xuất hiện với thiện ý, nhưng đôi khi lại vô tình tạo thêm áp lực cho phụ huynh.

Theo nhà văn Hoàng Anh Tú, trong một nền văn hóa coi trọng thành tích và sự tiến bộ của con cái, nhiều người dễ xem kết quả học tập của con như niềm tự hào chung của cả gia đình. Khi con đạt được mục tiêu, cha mẹ vui mừng và hãnh diện. Ngược lại, nếu kết quả chưa như mong đợi, không ít người cảm thấy hụt hẫng, thậm chí tự đặt mình vào những so sánh không cần thiết.

"Điều khiến nhiều phụ huynh trăn trở đôi khi không hẳn là việc con còn hay hết cơ hội, bởi thực tế vẫn có nhiều lựa chọn khác nhau. Áp lực lớn hơn đến từ cảm giác so sánh: khi con người khác đạt được điều mong muốn, còn con mình thì chưa", ông Tú nhận định.

"Điều khiến cha mẹ đau nhất…"

Vậy điều gì khiến nhiều phụ huynh bật khóc hoặc nổi giận khi con không đỗ vào trường công lập?

Theo ông Tú, ranh giới giữa nỗi lo cho tương lai của con và cảm giác hụt hẫng của người lớn đôi khi rất mong manh. Có những giọt nước mắt thực sự xuất phát từ lo âu khi con phải bước vào một hành trình nhiều thử thách hơn. Nhưng cũng có những phản ứng đến từ cảm giác kỳ vọng bị đặt trước đó không diễn ra như mong muốn.

Bởi suốt nhiều năm qua, gia đình, nhà trường và xã hội đã cùng nhau xây dựng một "kịch bản thành công" quen thuộc: học giỏi, đỗ trường tốt, vào đại học rồi có một tương lai rộng mở. Khi đứa trẻ không đi theo quỹ đạo ấy, điều sụp đổ không chỉ là kết quả của một kỳ thi.

"Cha mẹ thấy hụt hẫng vì những công sức, tiền bạc và kỳ vọng mình đã dành cho con. Thừa nhận điều này không dễ, nhưng nếu không nhìn nhận, người lớn rất dễ vô tình đặt toàn bộ sức nặng của sự thất vọng lên vai đứa trẻ", ông Tú chia sẻ.

Theo ông, trong thời điểm ấy, điều các em cần nhất không phải là thêm áp lực hay trách móc, mà là cảm giác được đồng hành để bước tiếp sau một kết quả chưa như mong đợi.

Nhà báo - nhà văn Hoàng Anh Tú trong một cuộc phỏng vấn

"Đừng để con cái nghĩ tình yêu cha mẹ có điều kiện"

Tuy nhiên, theo nhà văn Hoàng Anh Tú, điều đáng lo nhất không phải là một kỳ thi thành công hay thất bại, mà là những thông điệp trẻ vô tình nhận được từ phản ứng của người lớn.

"Khi cha mẹ quá lo lắng hoặc thất vọng vì điểm số, đứa trẻ có thể hiểu rằng giá trị của mình gắn liền với kết quả thi cử, rằng mình chỉ được ghi nhận khi làm tốt", ông nói.

Theo ông, khi đó việc học rất dễ trở thành hành trình để làm hài lòng người khác thay vì khám phá bản thân. Và nếu gặp một thất bại, nhiều em không chỉ nghĩ mình làm chưa tốt một bài thi, mà còn bắt đầu nghi ngờ chính giá trị của mình.

Bởi vậy, thông điệp cuối cùng mà Hoàng Anh Tú muốn gửi tới các phụ huynh trong mùa thi không phải là đừng lo lắng, mà là hãy "cởi trói cho chính mình".

"Kiến thức của con đã nằm trên giấy. Tương lai của con không khép lại chỉ vì một cánh cổng trường. Hãy để con biết rằng, dẫu kết quả hôm nay thế nào, bước ra khỏi phòng thi con vẫn có một bến đỗ bình yên nhất."

Và có lẽ, câu nói quan trọng nhất mà một đứa trẻ cần nghe sau kỳ thi là: "Bố mẹ đợi con. Không phải vì con thi tốt. Mà vì con là con của bố mẹ".